WIJZERS: Wie is Luc Coene eigenlijk?

LUC COENE: "Daar ben ik niet de best geplaatste voor om u daar omstandig op te antwoorden. Dat moet u eerder aan mensen in mijn nabije omgeving vragen."

WIJZERS: Laat ons de vraag herformuleren. U hebt economische wetenschappen gestudeerd. Wat bent u nadien gaan doen?

LUC COENE: "Na mijn studies heb ik nog aan het Europa College in Brugge gestudeerd en ben er ook even assistent geweest. Nadien heb ik zoals elke jongeman in die tijd mijn legerdienst gedaan. In 1973 ben ik dan bij mijn eerste echte werkgever begonnen, de Nationale Bank van België. Ik ben er samen met Jan Smets (huidig hoofdeconoom van de NBB en gewezen kabinetschef van de eerste ministers Martens en Dehaene, nvdr) gestart. We zijn samen uit een examen gekomen. Het jaar voordien werd er ook een examen georganiseerd. De laureaat toen was een zekere... Herman Van Rompuy. Dus toen ik bij de Nationale Bank begon, liep Herman hier ook op de studiedienst rond, maar hij is ook wel vrij snel weggegaan. Het waren de jaren van de oliecrisis, heel intense dagen bij de bank."

WIJZERS: Toch verliet u eind jaren '70 de NBB en trok naar Washington?

LUC COENE: "Ja, ik trok naar het IMF, het Internationaal Monetair Fonds, waar ik assistent werd bij de Belgische bestuurder, Jaak De Grootte. Het was bijzonder interessant om van op een zekere afstand de Belgische economie en het monetair beleid te volgen. We spreken over de tijd van de devaluatie van de Belgische Frank. Het IMF was grote voorstander, maar haar lokale gesprekspartner, de Nationale Bank van België, was compleet tegen. Ik blijf erbij, de bank maakte hier een totaal verkeerde inschatting. Het kwam er dan op aan om via allerlei voorzichtige en informele contacten een politiek draagvlak te creëren en trachten te vinden. We zijn daar gelukkig in geslaagd."

WIJZERS: Toen had u definitief de smaak van de politiek te pakken en bent u van milieu veranderd?

LUC COENE: "Zo is dat niet gegaan, hoor. Tijdens mijn dagen bij het IMF kwam ik vaak in contact met Willy De Clercq die op dat moment voorzitter was van het Interimcomité. Het Interimcomité was het politieke beleidsorgaan van het IMF en Willy was daar in 1984 voorzitter van. Het was logisch dat wij mee zijn dossiers voorbereidden. Willy ging naar de Europese Commissie en werd in België als minister van Financiën vervangen door Frans Grootjans. De nieuwe minister wou een paar nieuwe mensen op zijn kabinet. 'Frans', zei Willy, 'haal er maar énen uit Washington, daar zit nog ne goeie!'. Ik heb daar lang over nagedacht. De keuze om terug te keren naar België was niet zo evident als ze achteraf lijkt. Als het aan mij lag, was ik in Amerika gebleven, denk ik. Wij waren er geïntegreerd, mijn kinderen liepen er school. Maar het kan verkeren hé. In die dagen leerde ik ook een jonge Guy Verhofstadt kennen die toen ook op het kabinet van Willy werkte als adviseur."

Luc Coene: "Toen ik bij de Nationale Bank begon, liep Herman Van Rompuy ook op de studiedienst rond. Maar hij is er ook wel vrij snel weggegaan."

WIJZERS: We gingen het u net vragen. Want u bent dan de eerste keer zijn kabinetschef geworden toen Verhofstadt vice-premier werd en minister van begroting.

LUC COENE: "Inderdaad. Politiek gezien was het een moeilijke, maar wel zeer boeiende periode met achtereenvolgens de regeringen Martens VI en VII. Ik denk aan al die moeilijke dossiers die we toen op de tafel kregen. De besparingen via het Sint- Annaplan bijvoorbeeld. Of de periode van de staatshervorming in '88 en de bijhorende financieringswet. In die dagen legden we ook voor het eerst de privatisering van de ASLK op tafel. Dit is één van de redenen waarom Jef Houthuis (de toenmalige sterke man van het ACV, nvdr) Guy da joenk is gaan noemen.

Bij de volgende verkiezingen vlogen de liberalen dan ook naar de oppositiebanken en ben ik – na een kleine tussenstop bij opnieuw het IMF – teruggekeerd naar mijn eerste stal, de nationale bank. Daar kwam toen Fons Verplaetse, voormalig kabinetschef van de premier, aan het hoofd. Ik moet u niet vertellen dat dit niet echt een aangename situatie was. Ikzelf had als kabinetschef van Guy immers meermaals in de clinch gelegen met de 16."

WIJZERS: U werd zo'n beetje op een zijspoor geschoven ?

LUC COENE: "Goh, dat is misschien wat sterk uitgedrukt. Maar laat ons zeggen dat het niet de prettigste periode uit mijn loopbaan was. Maar ik heb doorgebeten en in 1995 kreeg ik de kans om zelf in de politiek te stappen. Voor de spotlights als gecoöpteerd senator voor de recent opgerichte VLD. Maar zo'n leven als echte politicus was echter ook niet aan mij besteed. Ik heb toen aan den lijve mogen ondervinden dat je door het schrijven van technische nota's niet echt aan populariteit wint (lacht). Laat het mij zo stellen, ik ben veel beter in het uitstippelen van het beleid dan in het verkopen ervan."

WIJZERS: Maar u wist wel uw stempel te drukken op het programma van de jonge VLD.

LUC COENE: "U refereert dan aan het congres sociale zekerheid dat in '93 werd georganiseerd. Dat was inderdaad een baanbrekend congres, waar ik notabene ook voor de eerste maal nauw heb samengewerkt met Dirk Van Mechelen. De baanbrekende ideeën rolden uit onze pennen. Het probleem was echter dat onze ideeën theoretisch perfect zaten, maar dat ze veel te vroeg kwamen.

Luc Coene: "Sommige mensen vinden het raar dat Guy Verhofstadt en ik het zo goed met mekaar kunnen vinden. Hij is een absolute brok energie, gedreven tot en met. Ik ben meer het rustige type. Maar dat was blijkbaar de chemie die werkte tussen ons."

De maatschappij en het toenmalig politiek klimaat was niet echt mee met onze visie over pakweg de kapitalisatie van pensioenen. De SP maakte daar handig gebruik van met de inmiddels beroemde slogan van Louis Tobback Uw sociale zekerheid, om ons in 1995 tegen alle verwachtingen in tegen te houden van definitief door te breken. Maar bon, na mijn kortstondig verhaal als politicus kwam in 1999 het volgende groot hoofdstuk in mijn leven aangewaaid."

WIJZERS: En dat werd weer mee geschreven door da joenk uit Gent?

LUC COENE: "Ja, op de een of andere manier zijn onze paden steeds weer gekruist. Sommige mensen zeggen me dat ze het raar vinden dat Guy en ik het zo goed met mekaar kunnen vinden. Hij is een absolute brok energie, gedreven tot en met. Ik ben meer het rustige type. Maar dat was blijkbaar de chemie die werkte tussen ons. De discussies waren soms fel. Maar uiteindelijk nam hij de eindbeslissing en ik voerde die loyaal uit. Het was ook Guy die daar politiek werd op afgerekend hé. Hij moest verkiezingen winnen, ik niet. Het feit dat we mekaars tegenpolen waren, heeft gemaakt dat we goed konden samenwerken. Dat de klik er was tussen ons. Dat was ook nodig. Anders kan je niet functioneren als kabinetschef."

WIJZERS: En wat was voor u de belangrijkste verwezenlijking in die jaren.

LUC COENE: "We hebben zoveel gedaan. Maar ik denk dat die periode later zal geboekstaafd worden als de periode waarin een absolute stijl- en trendbreuk is veroorzaak in de Belgische politiek. Het klassieke patroon werd doorbroken: wat de regeringssamenstelling zelf betreft, met de groenen die voluit in de regering zaten. Maar ook inzake transparantie en openheid naar de buitenwereld. Toegegeven, op een bepaald ogenblik is de slinger wat doorgeslagen. Maar ik ben er zeker van dat de trendbreuk uit de periode 1999-2003 een vaste plaats zal krijgen in de geschiedenisboeken."

WIJZERS: Toch bent u slechts vier jaar in 'de 16' actief geweest. In 2003, bij de start van Verhofstadt II hield u ook de politiek-achter-de-schermen voor bekeken ?

LUC COENE: "Toen Guy mij in 1999 vroeg op het kabinet, heb ik niet lang geaarzeld. Als kabinetschef van de eerste minister bekleed je een unieke positie in het politieke bestel. En we hebben vier jaar keihard gewerkt. De verkiezingsoverwinning van Guy in 2003 is dan ook één van de mooiste momenten geweest. Eén van de weinige keren in de Belgische politieke geschiedenis dat een zittende regering een klinkende verkiezingswinst boekte. Het harde werk werd beloond. Maar die beloning voor dat harde werk kwam er niet zomaar. Als je jarenlang in het zog van iemand als Guy tegen 200 per uur door het leven raast, dan doe je dat niet straffeloos. Zeker niet als je al stilaan richting zestig aan het hinken bent. Ik werd geleefd, had compleet geen controle over de eigen agenda. En dan is er eind 2002 plots een klik gekomen. Dat was toen ik het bericht kreeg dat een leeftijdsgenoot van mij, John Goossens (de toenmalige 58 jarige topman van Belgacom, nvdr) plots was overleden. Zomaar. Dat heeft bij mij echt een schokeffect teweeg gebracht."

Luc Coene: "Ik vind het nog altijd opmerkelijk dat onze burgers het hoofd hebben koel gehouden. Zij behielden het vertrouwen en zijn gelukkig niet allemaal tegelijk hun spaarcenten gaan afhalen. Zij hebben ervoor gezorgd dat het financieel systeem terug kon overeind kruipen."

WIJZERS: En toen ging het opnieuw richting Nationale Bank...

LUC COENE: "Klopt. Ditmaal voorgoed, denk ik (lacht). Ik heb mij hier de eerste jaren wat op de vlakte gehouden. Een ontluisperiode ingelast. Ook ten opzichte van Guy. Ik had de beslissing genomen om weg te gaan, en wou dus zeker geen rol als schoonmoeder spelen. Zeker niet ten opzicht van mijn jonge opvolger, Wouter Gabriels, die zich trouwens op meer dan uitstekende manier van zijn taak gekweten heeft."

WIJZERS: U dacht het dus wat rustiger aan te gaan doen. Maar dat was dan toch wel even buiten de Amerikaanse banken gerekend.

LUC COENE: "Tja, maar let op. Wij zijn wel niet van bij het uitbreken van de bankencrisis een rol gaan spelen. De crisis kwam aan de oppervlakte midden 2007. Wij zijn daar ten volle bij betrokken geweest vanaf september 2008 toen er heel wat liquiditeitsproblemen aan de oppervlakte kwamen. En dat is nu echt de taak van de Nationale Bank. Wij zijn de enige instelling die liquiditeiten kan creëren uit het niets. Als er geld te kort is, drukken wij het gewoon bij. Toffe job, toch (lacht)."

WIJZERS: Is het zover moeten komen?

LUC COENE: "Neen gelukkig niet, maar we waren bij de Nationale Bank wel op alles voorbereid. De bankencrisis is een crisis van vertrouwen geweest. De banken wantrouwden elkaar. Iedere bank had slechte papieren, maar niemand wist van de andere precies hoeveel en hoe snel die zouden bovenkomen. Met als gevolg dat iedereen op zijn eigen geld bleef zitten. Dat heeft het financieel systeem gedurende een paar weken aan de rand van de afgrond gebracht. Niemand wist hoe we de daaropvolgende dag gingen doorkomen, wat er dan weer allemaal aan onvoorspelbaars ging gebeuren. Weet je, ik vind het nog altijd opmerkelijk dat onze burgers daarbij het hoofd hebben koel gehouden. Zij behielden het vertrouwen en zijn gelukkig niet allemaal tegelijk hun spaarcenten gaan afhalen. Zij hebben ervoor gezorgd dat het financieel systeem terug kon overeind kruipen."

WIJZERS: De burgers zijn dus de echte helden, niet de politiek?

LUC COENE: "Het stof is nog niet helemaal gaan liggen. We moeten nog even wachten om de juiste conclusies te trekken. Ook al zijn er politici die nu staan te roepen om maatregelen en ingrijpende hervormingen. Maar het is te vroeg voor definitieve conclusies. Dat wil uiteraard niet zeggen dat we nog niets kunnen ondernemen. Het incorporeren van de CBFA (toezichtscommissie voor de banken) in onze instelling is alvast één van de dingen die nu al wordt voorbereid. En die ik als gouverneur in goede banen zal moeten leiden. U ziet het, nog werk genoeg."

WIJZERS: Dank voor uw tijd en veel succes met uw opdracht.

Philippe HEYVAERT & Gunter JOYE