Wijzers: Laat ons dadelijk met de deur in huis vallen. Is er in deze moeilijke economische tijden, waarbij multinationals klappen krijgen en waarbij er een algemene stijgende aandacht is voor het milieu, nog wel een toekomst voor de chemie?

WOUTER DE GEEST: "Het zou al te makkelijk zijn om op momenten waarop het economisch moeilijk gaat, alles door een zwarte bril te bekijken. De eerste signalen dat we terug uit het economisch dal klimmen, dienen zich al aan. Ik zie de toekomst dan ook optimistisch tegemoet. Natuurlijk zal ook onze sector tijd nodig hebben om te recupereren. Ik schat drie à vier jaar. Maar onze basis is sterk. Die moeten we behouden, koesteren en uitbouwen.

Gelukkig heeft ook het beleid ingezien dat we in Europa en Vlaanderen onze welvaart en welzijn niet enkel met een diensteneconomie op een hoog niveau kunnen houden. Een industrieel beleid is dus niet alleen nodig, maar ook noodzakelijk. Want het zal de chemische sector zijn die een oplossing moet bieden voor heel wat problemen."

Wijzers: Hoe bedoelt u?

Wouter De Geest: "In Antwerpen hebben we heel wat troeven in handen om een mooi verhaal te schrijven. Maar dan moeten we het aandurven om ze te blijven uitspelen. Dé troefkaart voor Vlaanderen en Antwerpen in het bijzonder, is onze geografische ligging."

WOUTER DE GEEST: "Vanuit de chemie kunnen wij oplossingen, of toch basiselementen ervan, aanreiken om vier grote wereldproblemen aan te pakken. Ten eerste, voedsel en gezondheid. Met een permanent toenemende wereldbevolking moet de voedselvoorziening - ook in moeilijkere klimaatsomstandigheden - gegarandeerd worden. Daarom ontwikkelen we producten om de landbouw efficiënter te maken. Om gewassen beter te beschermen, gronden krachtiger te maken, groenten en fruit vitaminerijker. Voor ons lijkt het allemaal evident, maar in de derde wereld is dit cruciaal. En dan spreek ik nog niet over al wat de farmaceutische industrie doet voor de gezondheid."

"Ten tweede is er het probleem van de urbanisatie. De verstedelijking wordt het grote thema van de toekomst. Grotere steden vereisen goed uitgeruste gebouwen en voldoende voorzieningen. De juiste materialen en producten kunnen alleen maar dankzij de chemie gemaakt worden. Ook in de aanpak van zowel het energie- en mobiliteitsvraagstuk boekt onze sector opmerkelijke resultaten. Het zijn immers chemische producten die ervoor zorgen dat isolatieplaten nog beter hun werk doen. Of in de autoassemblage: wie zorgt dat de onderdelen van katalysatoren, filters, aandrijvingen betere en schonere resultaten geven? Juist: de chemie! De chemie vormt als het ware het cement van de toekomst."

Wouter De Geest: "In de aanpak van het energie- en mobiliteitsvraagstuk boekt onze sector opmerkelijke resultaten. Het zijn chemische producten die ervoor zorgen dat isolatieplaten nog beter hun werk doen. Of in de autoassemblage: wie zorgt er voor betere en schonere onderdelen, zoals katalysatoren, filters of aandrijvingen? Juist: de chemie!"

WIJZERS: De toekomst voor de sector in zijn geheel zit dus duidelijk snor. Maar is die ook zo rooskleurig hier in Antwerpen?

WOUTER DE GEEST: "In Antwerpen hebben we heel wat troeven in handen om een mooi verhaal te schrijven. Maar dan moeten we het aandurven om onze troeven te blijven uitspelen. Dé troefkaart die wij in Vlaanderen en Antwerpen in het bijzonder in handen hebben, is onze geografische ligging. Wij liggen centraal in Noord-West-Europa, het industriële hart van Europa. Niet voor niets is BASF al in 1964 in Antwerpen beginnen investeren. Als we onze toekomst niet te grabbel willen gooien, mogen we ook in budgettair moeilijke tijden niet besparen op infrastructuurprojecten. Dossiers als de bouw van de Liefkenshoekspoortunnel en de tweede goederenspoorontsluiting mogen niet van de agenda verdwijnen. Integendeel, goede opvolging en verdere uitvoering zijn cruciaal. Het mag ook geen 10 jaar meer duren om het Masterplan Antwerpen, in al zijn facetten uit te voeren. Ook als bedrijf nemen we daar onze verantwoordelijkheid in op. Samen met de Zwitserse treinoperator Hupac, de NMBS-dochter Inter Ferry Boats (IFB) gespecialiseerd in multimodaal vervoer (trein-vrachtwagen) en met steun van de Vlaamse en Europese overheid investeren we maar liefst 29 miljoen euro in een nieuwe multimodale terminal."

Wouter De Geest: "De chemie zal niet zo snel herlokaliseren. De knowhow die hier werd opgebouwd, is van onschatbare waarde. Alleen al om de vergrijzing op te vangen zullen we de komende tien jaar tot 10.000 extra vacatures moeten invullen in de chemie."

WIJZERS: En de overheid moet faciliteren?

WOUTER DE GEEST: "Absoluut. En niet enkel door te investeren in infrastructuur. Een bedrijf moet zich ook welkom voelen. 'Welkom zijn', aan dat gevoel kan de overheid met het voorzien van voldoende ruimte en een duidelijk, vlot vergunningenbeleid heel wat bijdragen. Onder meer door Dirk Van Mechelen werd hier terecht heel veel aandacht aan besteed.

Een andere randvoorwaarde waarbij de overheid haar duit in het zakje kan doen, is het garanderen van een uitstekende energievoorziening. Als burger en gezin kunnen we nog leven met een korte stroomonderbreking, alhoewel de praktische ongemakken al erg snel de kop opsteken en ook de gezelligheid van kaarslicht slechts van korte duur is. Maar in een bedrijfsomgeving heeft het uitvallen van elektriciteitsvoorziening vaak rampzalige gevolgen. Daarom dat het Antwerpse netwerkversterkend programma Brabo van Elia echt op het juiste moment komt. We mogen ook zeker niet stilvallen in het omvormen van het elektriciteitsnetwerk naar 'smart grids'. Netwerken die niet langer één richting kennen, zoals het klassieke verdeelpatroon van hoog naar laagspanning, maar die ook het transport en de verdeling mogelijk maken van lokaal opgewekte energie via bijvoorbeeld windturbines of zonnepanelen naar het hoogspanningsnetwerk.

Tenslotte kan de overheid, samen met de bedrijven ook werken aan het arbeidsbeleid. En dan gaat het niet alleen over fiscaliteit. Potentieel talent aanboren is even cruciaal. Wij als werkgevers, zeker in de chemie, kunnen werken aan ons imago. Door bijvoorbeeld jongeren niet onmiddellijk op straat te zetten bij een herstructurering, maar hen integendeel duidelijk te maken dat we zelfs in moeilijke tijden blijven investeren in vorming en ontwikkeling."

Veiligheid zit in ons DNA

Veel mensen associëren chemische productie onwillekeurig met gevaar. "Onterecht!", stelt Wouter De Geest. "Veiligheid zit als het ware in het DNA van onze werknemers". En dan gaat het helemaal niet alleen over de veiligheid van de installaties alleen. Zelfs een simpele lamp vervangen heeft zijn geëigende procedure zodat de werknemer voldoende steun zal hebben of niet kan vallen. "Wij doen dat niet op een stoeltje of een wankele ladder zoals thuis". Hij is dan ook terecht bijzonder fier op het feit dat de chemische sector het minst aantal arbeidsongevallen kent van de hele verwerkende nijverheid. En BASF Antwerpen scoort dan nog eens beter met minder ongevallen, dan het gemiddelde van de chemische sector in zijn geheel.

Wonderlijke chemie

"Als iedereen een open houding aanneemt en gelooft in de eigen talenten en het eigen kunnen, dan geraken we er zeker wel. En een overheid mag gerust een maatschappelijke return vragen voor de investeringen die ze doet in een goed economisch klimaat. Samen de handen aan de ploeg slaan, ervoor gaan en ervoor werken. Laat het mij als volgt samenvatten: wanneer de doelstellingen van de onderneming gekoppeld worden aan een maatschappelijke toegevoegde waarde ontstaat er wonderlijke chemie (glimlacht)."

WIJZERS: Nochtans zijn er kwatongen die beweren dat de chemische industrie veel te vervuilend is en op die wijze eerder een bedreiging dan een voordeel vormt.

WOUTER DE GEEST: "Iemand die dat stelt, begrijpt het duurzaamheidsmodel waar wij ons volledig in inschrijven, verkeerd. Ware duurzaamheid omvat drie componenten: mensen, milieu en economisch resultaat (people, planet, profit). Als hiervan één element wordt genegeerd, als men bij wijze van spreken hier één poot van afzaagt, haalt men het principe van duurzaamheid onderuit. Mensen hebben overigens recht op de waarheid. Door de waarheid transparant te maken en objectieve informatie aan de burgers te verstrekken, kunnen zij zelf beoordelen of ze nog nood hebben aan de opinies van kwatongen. BASF deed dit recentelijk met het publiceren van een koolstofbalans, waaruit duidelijk wordt dat per ton CO2 die vrijkomt bij de productie van onze chemicaliën, er 3 ton CO2 wordt bespaard door inzet van onze producten. Dit plaatst de chemie in een heel ander perspectief."

WIJZERS: Met de heisa rond Opel Antwerpen in het achterhoofd... hebben pessimisten reden tot vrees dat er ook in de chemische sector aan delokalisatie gedacht wordt?

WOUTER DE GEEST: "Er is geen reden voor vrees of paniek. Wel is er momenteel een structurele overcapaciteit in onze sector. Dus kijkt ook in onze sector een multinationale onderneming waar er best geproduceerd wordt, waar er best geïnvesteerd wordt en waar eventueel een productielijn al eens moet stilgelegd worden. Maar dergelijke beslissingen zijn bij ons gebaseerd op economische gegevens, niet op protectionistische. Er is dan ook geen onmiddellijk gevaar voor delokalisatie.

Grootste steamcracker van Europa

Laat het mij dadelijk concreet maken. Het is inderdaad zo dat in diverse oliestaten in het Midden-Oosten er chemiecomplexen worden opgericht omdat de energiegrondstoffen daar veel goedkoper zijn. En ja, zij kunnen de eerste stappen in het veredelingsproces van stoffen perfect aan. Laat ons zeggen dat ze de processen beheersen om 30 tot 40 standaardproducten te maken. Maar er zijn wel duizenden andere chemische producten. Daarenboven is in de chemie niet alles te koop. Om verdere stappen in het veredelen en specialiseren van producten te zetten, heb je niet alleen specifieke kennis van de wonderbaarlijke scheikunde nodig, je moet ook inzicht en knowhow verwerven in zowel de producten als de wensen van jouw klanten."

Wouter De Geest: "Ware duurzaamheid omvat drie componenten: people, planet, profit. Als men bij wijze van spreken hier één poot van afzaagt, haalt men het principe van duurzaamheid onderuit."

"Ik neem BASF even als voorbeeld. Onze steamcracker in Antwerpen is de grootste van Europa en kan tot 1 miljoen ton ethyleen produceren. Van deze productie wordt slechts een deel verkocht aan derden en dan nog in de directe buurt. Deze productie wordt grotendeels aangewend voor de aanmaak van eigen BASF-producten. Met andere woorden, de basisstof uit onze cracker zorgt ervoor dat tientallen andere productie-eenheden kunnen werken om chemische eindproducten te maken. En de verschillende productie-eenheden zijn zo optimaal op elkaar afgestemd en met elkaar verbonden dat ze één grote cluster vormen.

Voor de Europese thuismarkt is de cluster Antwerpen - Ludwigshafen zo sterk dat de toekomst van BASF Antwerpen niet ter discussie staat. BASF is een multinationale vennootschap met een sterke Europese afzet en die daar ook naar handelt. Zo heeft het tijdelijk stilleggen van een productie-eenheid in Ludwigshafen het mogelijk gemaakt dat onze steamcracker op hogere capaciteit bleef draaien. Het was een van de beslissingen die er toe hebben geleid dat wij niet moesten overgaan tot tijdelijke werkloosheid. De knowhow die vanaf de jaren 60 in Antwerpen is opgebouwd, is een key-factor die niet onmiddellijk te vervangen is."

WIJZERS: Conclusie: Antwerpen en de chemische nijverheid: het klikt?

WOUTER DE GEEST: "Meer zelfs. De komende tien jaar zal naar mijn aanvoelen de chemie in Antwerpen als cluster overeind blijven en hopelijk ook groeien.. We zullen ook blijvend nieuwe medewerkers moeten aanwerven. Alleen al om de vergrijzing op te vangen verwachten we dat er het komende decennium tot 10.000 nieuwe medewerkers een job zullen vinden in de chemie in Vlaanderen en dus in de Antwerpse cluster."

WIJZERS: Dat is gigantisch. En vooral goed nieuws voor werkzoekenden uit de ruime regio rond Antwerpen?

WOUTER DE GEEST: "Het zijn ook de Antwerpenaars die de chemische sector mee hebben grootgemaakt. Een hele generatie hardwerkende mensen uit de eigen streek rond Antwerpen hebben van BASF en andere bedrijven in Antwerpen een mooi verhaal gemaakt. Zij mogen terecht fier zijn op wat ze hebben opgebouwd en zullen de komende jaren gaan genieten van een verdiend pensioen. Daarom dat het zo belangrijk is om jongeren naar de chemie te leiden. Er is heel interessant werk voor iedereen, hoog- of laaggeschoold. De chemie is een sector, die gebouwd is op wetenschappen en techniek en bijgevolg is vakkennis cruciaal. Anderzijds is BASF ook een bedrijf dat zich reeds jaren inzet voor projecten waar mensen die hun school bijvoorbeeld niet konden afmaken, een kans geeft om zich alsnog te ontwikkelen en zo een mooie loopbaan op te bouwen. Leergierigheid en een juiste werkattitude zijn hierbij natuurlijk essentieel."

Philippe Heyvaert