Meer dan de helft van het Belgische goederenvervoer per spoor loopt langs de Antwerpse haven. Daarmee is Antwerpen de belangrijkste spoorhaven van Europa. Het per trein vervoerde goederenvolume is in Antwerpen dubbel zo groot als in Rotterdam.

Aantal knelpunten

In opdracht van de NMBS werd in 1996 een haalbaarheidsstudie uitgevoerd waarin een brede waaier van mogelijke tracés voor een Tweede Spoorontsluiting op milieutechnisch vlak werden onderzocht. Op basis van deze studie heeft de Vlaamse regering in juni 2000 principieel gekozen voor een tracé gebundeld met de toekomstige A102 (reservatiestrook op het gewestplan), en de E313 (Wommelgem- Ranst). Een traject dat niet door alle lokale besturen op gejuich werd onthaald. Vooral de doortocht in Ranst ter hoogte van het Muizenbos - een Europees habitatrichtlijngebied - en het bijkomend dwarsen van de Nete ten noorden van Lier, vormen een belangrijk knelpunt.

Dirk Van Mechelen "De heraanleg van de R11, de uitbouw van de luchthaven én de Tweede Spoorontsluiting bieden een gouden opportuniteit. Een gecombineerde aanpak zou veel geld, mankracht en tijd uitsparen. Tegelijk verhogen we de leefbaarheid in de oostelijke rand van Antwerpen."

Met een even doordacht als gedurfd plan, komt Dirk Van Mechelen met het Ei van Columbus: een ondergrondse treinverbinding tussen Wommelgem en Deurne, parallel aan de R11, die voorbij de luchthaven (op het niveau -1) aansluit op de bestaande spoorlijn Antwerpen- Lier. In één beweging ondergaan ook de stationsomgevingen van Boechout en Lier een volledige metamorfose.

Totaaloplossing

"Het nieuwe tracé biedt een totaaloplossing", onderstreept Van Mechelen. "Door het goederenspoor af te buigen naar de R11, worden meerdere regionale vraagstukken duurzaam opgelost. Ten eerste legt het nieuwe plan niet langer een claim op de capaciteitsuitbreiding van de E34-E313. Het basistracé gaat op dit ogenblik, vanaf het rondpunt van Wommelgem, uit van een deel spoorlijn naast de autosnelweg. Dit belemmert een mogelijke uitbreiding van het aantal autorijstroken en bemoeilijkt een efficiënte inrichting van het rondpunt. Deze bekommernissen vallen nu volledig weg. Hetzelfde geldt voor het natuurdomein Muizenbos in Ranst, dat in zijn geheel gevrijwaard blijft. Ook de bewoners rond Lier kunnen gerust zijn: er komt géén bijkomende spoortunnel of -brug in de Netevallei, want via het nieuwe voorstel gebeurt de aansluiting op de IJzeren Rijn via bestaande overbruggingen."

Zwarte punten aanpakken

Ook op de nieuwe route slaat het megaproject meerdere vliegen in één klap. Het Vlaams Gewest wil al langer de onveilige kruispunten op de R11 aanpakken. De zogenaamde zwarte punten situeren zich vooral aan het rondpunt en de kruising van de Herentalsebaan in Wommelgem, aan het kruispunt van de Robianostraat in Borsbeek en in Mortsel ter hoogte van de landingsbaan.

Marleen Vanderpoorten: "Het voorgestelde nieuwe tracé is een schoolvoorbeeld van een win-win-winsituatie: een betere mobiliteit, een goedkopere investering en een minimum aan onteigeningen en natuurverlies. Bovendien maakt het de weg vrij voor een nieuw en hoogstaand treinstation in Lier."

"Door een geïntegreerde aanpak besparen we hier 10 miljoen euro. Bovendien schaart de Vlaamse regering zich, in het kader van de afbakening van het grootstedelijk gebied Antwerpen, ondubbelzinnig achter de economische ontwikkeling van de luchthaven in Deurne. Naast een nieuwe kmo- en kantoorzone, voorziet het GRUP onder meer in een omleidingsweg van de Krijgsbaan. Door deze constructie krijgt de luchthaven straks de gevraagde veiligheidszone aan het eind van de start- en landingsbaan, zodat piloten over de complete lengte van de baan kunnen beschikken. In één ruk voorzien we in een duurzame ontsluiting van het terrein."

"Al deze projecten samen bieden een gouden, maatschappelijke opportuniteit", vindt Van Mechelen. "Een gecombineerde aanpak van de werken – de heraanleg van de R11, de uitbouw en ontsluiting van de luchthaven én de Tweede Spoorontsluiting - zou bijzonder veel geld, mankracht en tijd uitsparen. Tegelijk lossen we de verkeersproblemen op, en verhogen we fors de leefbaarheid in de hele oostelijke rand van Antwerpen. Als de politieke wil overal aanwezig is, zouden de werken al in 2012 van start kunnen gaan. Op deze manier blijven we ook op koers voor de reactivering van de IJzeren Rijn tegen 2018", besluit Van Mechelen.

Win-win-winsituatie

Marleen Vanderpoorten, burgemeester van Lier en dus betrokken partij in het dossier rond de Tweede Spoorontsluiting van de Antwerpse haven, is alvast erg opgetogen over het nieuwe alternatief. "Dit is een schoolvoorbeeld van een win-win-winsituatie: een betere mobiliteit, een goedkopere investering en een minimum aan onteigeningen en natuurverlies. Bovendien maakt het alternatieve tracé de weg vrij voor een gloednieuw en architecturaal hoogstaand treinstation in Lier."

Tom Van Caelenberge