Wijzers: Vanwaar deze passieve aanpak?

Eric Avonts: "Enerzijds kadert dit in onze visie op maatschappelijk verantwoord ondernemen, anderzijds is het bittere noodzaak. Als sociale organisatie werken wij met overheidsgelden, m.a.w. met de centen van u en ik, en die centen moeten wij zo goed mogelijk aanwenden om onze taak uit te voeren. In onze basissubsidiëring is een forfait voorzien waarmee wij onze energiebehoeften moeten dekken. Die forfait volgt echter de reële kosten niet en is dus steeds minder en minder dekkend.

In 2004 hebben we n.a.v. uitbreidingsplannen in Brasschaat een externe audit laten uitvoeren naar ons energiebeheer en het bleek dat, als we de grote centrale stookinstallatie zouden vervangen door kleine, gedecentraliseerde installaties, we een besparing van 50% konden realiseren. We hebben in 2004-2005 die vervanging uitgevoerd en de cijfers bleken in de praktijk te kloppen.

Die 50% konden we bereiken in bestaande gebouwen. In nieuwbouw moesten we dus nog verder kunnen gaan. Aanvankelijk stuitte een en ander op heel wat scepticisme bij bestuur en ouders, maar veldonderzoek o.m. in Duitsland overtuigde mij meer en meer van de grote mogelijkheden. Wist u dat een gemiddelde, goed geïsoleerde woning ongeveer 20 liter stookolie verbruikt per m³? Onze nieuwe woningen volstaan met 1,5 liter per m³, zonder dat we op comfort moeten inboeten."

Wijzers: Maar deze aanpak brengt heel wat meerkosten met zich mee.

Eric Avonts: "Inderdaad, en daar knelt een ander schoentje. Welzijn voorziet een vaste subsidiëringsprijs per m² voor nieuwbouw. In tegenstelling tot het departement Onderwijs bvb. voorziet het geen incentives naar energiebesparing toe, en een aantal andere subsidiemaatregelen gelden dan weer wel voor particulieren, maar niet voor instellingen. Wij hebben het rekensommetje gemaakt en kwamen uit op een dekking van 55% van de kostprijs d.m.v. subsidies. De meerkosten die we maakten om energie te besparen zijn terugverdiend na 11 jaar, maar we moeten de zaken wel gefinancierd zien te krijgen.

Soms voel ik ons een beetje pioniers, een soort van ontdekkingsreizigers, en dat betekent dat we leergeld moeten betalen. Maar gelukkig kunnen we rekenen op trouwe sponsors en hebben we een prima samenwerking met het Provinciaal Instituut. De leerlingen tuin- en landbouw hebben hun steentje bijgedragen aan de realisatie van de speciale tuin voor mensen met autismespectrumstoornissen."

Eric Avonts: "Je kan onze woningen. het best vergelijken met een thermosfles. In totaal besparen we, in vergelijking met een bestaande doorsneewoning, ongeveer 96 procent aan brandstof."

"Ergens hebben wij een voorbeeldfunctie en met projecten als dit willen wij aantonen dat wij belastinggelden goed beheren. Als we ons project voldoende onder de aandacht kunnen brengen en de mensen kunnen sensibiliseren voor ons verhaal, zal misschien wat meer visie ontstaan bij bepaalde beleidsmensen. Waarom kan bij Welzijn niet, wat bij Onderwijs wel kan? Anderzijds is ons project niet onopgemerkt voorbij gegaan in Europa en we maken reëel kans op een bekroning met een Eurobouwprijs."

Wijzers: Hoe heeft u dit alles technisch gerealiseerd?

Eric Avonts: "Eigenlijk maken we verrassend weinig gebruik van high-tech toestanden, en laten we op heel wat vlakken de natuur zijn werk doen.

De belangrijkste besparing is het resultaat van een ver doorgedreven isolatie van muren, dak en vloeren. Je kan onze woningen het best vergelijken met een thermosfles. Alles is gedaan om ventilatieverlies te vermijden. Frisse lucht wordt van buiten de woning aangezogen en via buizen op Daar passeert hij in een warmtewisselaar de vervuilde lucht en bij dat proces wordt hij voor 90% bijverwarmd. In de winter wordt de lucht in de ondergrondse buizen al opgewarmd, in de zomer wordt hij er afgekoeld, zodat we op elk moment profiteren van het werk van de natuur. Zelfs bij de extreme koudes van afgelopen winter daalde de temperatuur van de buitenlucht die de warmtewisselaar binnenkwam nooit onder 5° C.

Per uur wordt de lucht in de woningen twee maal volledig ververst en we bereiken een constante temperatuur van 20° C, ook al zie je nergens een radiator staan. Maar alles staat en valt met de kleinste details: zo is het natuurlijk uit den boze om stopcontacten te plaatsen aan een buitenmuur en we gaan de isolatiekracht van de muren niet te niet doen door er gaten in te boren. Voor wie een foto of een kalender wil ophangen is een ophangrail voorzien, enz...

Lange wachtlijsten

We gaan zelfs zo ver dat het weglopende douchewater de watertoevoer naar de sproeikop mee verwarmt, zodat we ook hier weer energie en kosten besparen. In het totaal besparen we, in vergelijking met een bestaande doorsneewoning, ongeveer 96% aan brandstof. Ook op elektriciteit wordt bespaard, o.m. door detectors die het licht automatisch aan- en uitzetten."

Wijzers: En heeft u hiermee alle plannen gerealiseerd?

Eric Avonts: "Jammer genoeg niet. In de Welzijnszorg blijven grote noden. Met de Rotonde voorzien wij opvang voor alles samen 240 mensen met een mentale handicap. In Stabroek alleen bieden we een woning aan 30 mensen en dagbesteding aan 25 (waarvan slechts 20 gesubsidieerd). Daarnaast hebben we voor 6 mensen ook een project beschermd wonen. Maar de wachtlijsten blijven lang.

Bovendien krijgen we steeds meer te maken met erg specifieke noden en erg specifieke vragen die om erg specifieke oplossingen schreeuwen. De minister heeft gezegd dat er een marge is voor innoverende pilootprojecten, en wij hopen uiteraard dat hij zijn woord getrouw blijft. Maar we hopen al evenzeer op een doorgevoerde deregulering. In het verleden is de sector overgereguleerd geraakt en de logica is vaak zoek. Ik hoop dat de overheid zo verstandig is de knowhow die op het veld aanwezig is aan te wenden bij het uitwerken van haar beleid."

Ludo Joosen