Zes jaar geleden verbleef de opvolger van Dirk Frimout al eens acht dagen in de ruimtebasis. Deze keer blijft hij iets langer van huis: ineens een halfjaar, waarvan twee maanden als gezagvoerder. Een historische primeur voor De Winne, want voor het eerst in ruim 50 jaar ruimtevaart zal een Europeaan het commando voeren over een 'space mission'.

Dat deze uitzonderlijke eer weggelegd is voor ESA-astronaut Frank De Winne, is absoluut geen toeval. De gewezen test- en gevechtspiloot van de Belgische luchtmacht is al heel zijn carrière een echte 'hoogvlieger'. Gedurende zijn carriere heeft Frank reeds heel wat onderscheidingen gekregen.

Sterrenstad

In het najaar van '98 begon de Truienaar aan een heel nieuw hoofdstuk: hij werd geselecteerd als ruimtevaarder voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Drie jaar later startte hij zijn opleiding in het Yuri A. Gagarin opleidingscentrum voor kosmonauten in Sterrenstad nabij Moskou. Op 30 oktober 2002 was het dan zover: vanuit de lanceerbasis Bajkonoer, in de Centraal- Aziatische steppen van Kazachstan, begon De Winne aan zijn allereerste ruimteavontuur.

WIJZERS: Elk jongetje wil later brandweerman, piloot of astronaut worden. Was die eerste ruimtereis een stoutmoedige jongensdroom die in vervulling ging?

FRANK DE WINNE: "Nee, niet echt. Al heeft astronomie mij altijd wel geboeid. In mijn jeugdjaren was ik al in zekere mate gefascineerd door het heelal, de planeten, de sterren, zwarte gaten,... Ik wilde er alles over weten. Ik herinner me nog erg goed toen in 1981 de allereerste space shuttle de ruimte inging. Die gebeurtenis heeft veel indruk op mij gemaakt. 'Dat moet heel mooi zijn om mee te maken', dacht ik toen."

"Astronaut worden was geen jongensdroom, maar astronomie heeft mij altijd wel geboeid. In mijn jeugd was ik al gefascineerd door het heelal, de sterren en zwarte gaten. Ik wilde er alles over weten. "

"Maar het is zeker niet zo dat ik mijn carrière speciaal heb uitgestippeld met de bedoeling om astronaut te worden. Dat is gewoon zo gegroeid. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in alles wat met techniek te maken heeft. En ik wilde erg graag piloot worden. Bij de krijgsmacht kreeg ik de kans om deze twee zaken te combineren. Ik studeerde aan de Militaire School voor burgerlijk ingenieurpolytechnicus, en volgde daarna een vliegopleiding bij de luchtmacht. Op een bepaald ogenblik startte ESA een selectieprocedure voor kandidaat-astronauten. En daar ben ik op ingegaan, met het gekende gevolg."

WIJZERS: 'Wat ben je in het heelal met de tafels van vermenigvuldiging', vraagt een leerling zich wat naïef af in het liedje 'Ruimtevaarder' van de kleinkunstgroep Kommil Foo. In de praktijk is een diepgaande kennis van de wetenschap wellicht onontbeerlijk.

FRANK DE WINNE: "Niet noodzakelijk. Er worden verschillende criteria gehanteerd bij de selectie van astronauten. Er zitten ingenieurs en onderzoekers tussen, maar net zo goed artsen, fysici of testpiloten. Wat ze allemaal gemeenschappelijk hebben, is dat ze een intense en zware opleiding hebben genoten. Kandidaat-astronauten moeten in staat zijn om op korte tijd zeer veel informatie te verwerken. Ze moeten perfect op de hoogte zijn van alle mogelijke procedures, en over een goed getraind lichaam beschikken. Wie naar de ruimte gaat, wordt daar tot in de puntjes op voorbereid."

WIJZERS: In 2002 verbleef u al eens korte tijd in het ISS. Hoe hebt u die eerste ruimtereis beleefd?

FRANK DE WINNE: "Een unieke ervaring, natuurlijk. Ik vloog mee aan boord van de Sojoez TMA-1, een volledig nieuw toestel dat automatisch koppelde aan het internationaal ruimtestation. Als boordwerktuigkundige heb ik toen een reeks medische en technische experimenten uitgevoerd. Onder meer op het vlak van cardiovasculair onderzoek, osteoporose, diffusieprocessen, en dergelijke meer."

Kwetsbaarheid

"Wat het meeste indruk heeft gemaakt? Toch wel het adembenemende zicht op de aarde. Als je vanop een hoogte van 340 kilometer naar beneden kijkt, valt vooral de kwetsbaarheid van onze blauwe planeet op. Je beseft nog meer hoe onbeduidend nietig we zijn, temidden van die grote eindeloze leegte. Vanuit de ruimte lijkt de flinterdunne dampkring van de aarde extreem fragiel. Dat zeg ik niet alleen. Dat beeld wordt geschetst door iederéén die ooit in de ruimte is geweest, al sinds het prille begin. Met de huidige problematiek rond de opwarming van het klimaat, focus je daar natuurlijk nog meer op."

WIJZERS: Dat was zes jaar geleden. Nu wordt het een heel andere expeditie. Hoe leeft u toe naar een verblijf van zes maanden in de ruimte?

FRANK DE WINNE: "Opnieuw met heel veel verwachtingen. Deze keer wordt het inderdaad wel een ander type van missie. Vorige keer bestond de crew uit drie personen, nu zullen we een halfjaar lang permanent met zes bewoners samenleven in het ISS: twee Russen, twee Amerikanen, een Canadees en ikzelf. Ook mijn functie en verantwoordelijkheden zullen er iets anders uitzien. In 2002 reisde ik mee onder Russisch bevel, nu neem ik tijdens de laatste twee maanden van de missie zélf het commando van het ISS over."

"Wat het meest opvalt vanuit de ruimte, is de kwetsbaarheid van onze blauwe planeet. De flinterdunne dampkring van de aarde lijkt extreem fragiel. Dat zeg ik niet alleen. Dat zegt iederéén die ooit in de ruimte is geweest."

WIJZERS: Wat gaat u zes maanden lang precies doen?

FRANK DE WINNE: "Er is een langetermijnplanning opgesteld voor heel het team. Grosso modo kan je onze opdrachten in drie stukken opdelen: het dagdagelijkse onderhoud van het ISS, het uitvoeren van wetenschappelijke programma's en de verdere uitbouw van het ruimtestation. Hiernaast zijn er nog tal van randbezigheden. Zo moet iedereen elke dag twee uur sporten, om de spieren te blijven trainen. Door de gewichtloosheid in de ruimte is dit van erg groot belang. Deze dagelijkse training gebeurt op een fitnessmachine, een soort hometrainer."

WIJZERS: Wordt er ook elke dag gewerkt?

FRANK DE WINNE: "Gelukkig mogen we af en toe ook een beetje ontspannen (lacht). Net zoals bij de meeste bedrijven, geldt er in principe een vijfdaagse werkweek in het ISS. Van maandag tot vrijdag voert iedereen zijn opdrachten uit. Op zaterdag wordt er een halve dag gewerkt. Doorgaans is dat de 'poetsdag'. Zondag is onze vrije dag. De meesten maken van die dag gebruik om wat te rusten, te lezen of om ontspannend naar een film te kijken. Elke astronaut heeft een soort persoonlijke computer met zijn of haar eigen dvd-collectie."

Dubbele bemanning

"Overdag wordt er doorgaans niet zoveel gepraat. Dan is iedereen druk met zijn taken bezig in de verschillende modules van het ruimtestation. Dineren doen we meestal wel samen.

Er is trouwens ruim voldoende en lekker eten aanwezig in het ISS. Dagelijks krijgen we drie normale maaltijden en een snack. De menu's worden lang voor de missie door ons mee samengesteld. Een koelkast is er niet, al het eten is voorgekookt. Je kunt gedroogd voedsel kiezen, of een maaltijd uit blik of in een vacuüm zakje. Met water moeten we erg zorgzaam omspringen, zeker nu de bemanning verdubbelt naar zes personen. Omdat best geen druppel verloren gaat, beschikt het ISS over een recyclage- en zuiveringsinstallatie. Slapen doen we in een soort slaapzak, die je in eender welke positie kan vasthangen."

"Ik ben me bewust van de mogelijke gevaren. Er kan altijd iets mislopen. Zeker als je bovenop een gigantische draagraket vol met kerosine en vloeibaar zuurstof zit. Maar daar mag je niet bij stilstaan. Op training leer je ontelbare keren omgaan met allerlei noodsituaties. En je moet blindelings vertrouwen op je medewerkers."

WIJZERS: Hoe verloopt het contact met het thuisfront?

FRANK DE WINNE: "Dat gebeurt via email, maar niet op de manier zoals we dat op aarde kennen. Surfen op het klassieke internet is niet mogelijk, uit vrees voor mogelijke hackers. Elke boodschap wordt zorgvuldig gesynchroniseerd en verstuurd via een tussenstation. De veiligheid van het ISS en de mensen aan boord mag van zelfsprekend geen moment in het gedrang komen. Telefoneren doen we via een beveiligde IP-telefoon. Een soort Skype, zeg maar. Op deze manier blijven we perfect op de hoogte van wat er zich beneden afspeelt, en hoe het met familie en vrienden is gesteld."

WIJZERS: In 1997 wist u een F16 met motorproblemen toch nog veilig aan de grond te zetten. Ook de rampen met de Challenger en de Columbia liggen nog vers in het geheugen. Hoe gaat u om met al deze risico's?

FRANK DE WINNE: "Ik ben me ten zeerste bewust van de mogelijke gevaren. Er kan altijd iets mislopen. Dat besef je als astronaut maar al te goed, zeker als je bovenop een gigantische draagraket vol met kerosine en vloeibaar zuurstof zit. Maar daar mag je niet bij stilstaan. Op training leer je ontelbare keren omgaan met allerlei noodsituaties. Hierbovenop moet je onvoorwaardelijk en blindelings blijven vertrouwen op je medewerkers. Net zoals die mensen er ook op rekenen dat je als astronaut feilloos je job doet."

WIJZERS: Een tiental jaar geleden vloog u nog gevaarlijke missies boven de Balkan. Mist u soms die periode bij de luchtmacht?

FRANK DE WINNE: "Ik bewaar erg mooie herinneringen aan die tijd. Ik heb veel te danken aan de Belgische krijgsmacht: ik genoot er mijn technische opleiding, ik leerde er vliegen en ik kreeg er de kans om me te bekwamen als testpiloot. Ik koester die periode, maar die pagina is nu omgedraaid. Ik heb er tien jaar geleden bewust voor gekozen om een andere weg in te slaan, en om een nieuwe uitdaging aan te gaan bij ESA."

Burggraaf

WIJZERS: Dit wordt uw tweede ruimemissie. Denkt u dat er nog een derde of mogelijk vierde reis komt?

FRANK DE WINNE: "Daar ben ik nu echt niet mee bezig. Binnen een halfjaar vertrek ik naar de ruimte, dat is het enige waar ik me momenteel moet op concentreren. Laten we de rest maar stap per stap bekijken."

WIJZERS: Na uw eerste ruimtemissie werd u door koning Albert II in de adelstand verheven. U mag zich voortaan burggraaf noemen. Wat doet dat met een mens?

FRANK DE WINNE: "Persoonlijk heeft die titel me niet veranderd, maar ik beschouw het als een mooie erkenning. Het spreekt de waardering uit van de vorst voor mijn gehele loopbaan, mijn bijdrage aan het imago van het land, en aan de Belgische ruimtevaart in het bijzonder."

Tom Van Caelenberge