De kentering kwam er net voor de eeuwwisseling. Sindsdien is het migratiesaldo in steden als Antwerpen, Brugge en Gent meer dan positief. Maar ook middelgrote centrumsteden als Mechelen, Lier of Turnhout kennen na een terugloop of zeer zwakke groei, een opmerkelijke bevolkingstoename.

Fiscale stimuli

In de schoot van de Vlaamse regering werden in het verleden al tal van fiscale stimuli goedgekeurd die het wonen in een stad opnieuw aantrekkelijk moesten maken. Denk maar aan de meeneembaarheid van registratierechten of de vele subsidies die werden uitgereiktaan stadvernieuwingsprojecten. Daarenboven werd er in grote mate reeds vastgelegd binnen welke contouren onze steden zich in de toekomst verder kunnen ontwikkelen. Dat gebeurde tijdens de afbakeningsprocessen van de grootstedelijke of regionaalstedelijke gebieden. De bijhorende ruimtelijke uitvoeringsplannen creëren daarbij de ruimte voor een harmonieus samengaan van wonen, werken en ontspannen.

Batterij aan maatregelen

Recent werd die ruimtelijke oefening bijkomend versterkt met een hele batterij maatregelen die vervat zitten in het aanpassingsdecreet Ruimtelijke Ordening, het nieuwe decreet Grond- en Pandenbeleid en de uitvoering van het zogenaamde Brownfielddecreet.

Dirk Van Mechelen

"De steden zijn de slagaders van onze maatschappij. Zes op de tien Vlamingen hebben er hun thuis. Het is logisch dat we vanuit de Vlaamse regering aandacht besteden aan alle mogelijke facetten inzake de leefbaarheid in onze steden."

"Onze steden zijn de slagaders van onze maatschappij. Het zijn bruisende plaatsen waar vandaag de dag zes op de tien Vlamingen een thuis hebben gevonden. Daarenboven zijn er dagelijks vele tienduizenden die in het kader van hun job de verplaatsing naar de stad maken. Tijdens de weekends is de stad ook nog eens de pleisterplaats van vele duizenden jongeren die er genieten van het uitgangsleven.

Het is dus logisch dat we vanuit de Vlaamse regering aandacht besteden aan alle mogelijke facetten inzake de leefbaarheid van onze steden", motiveert Viceminister-president Dirk Van Mechelen de batterij maatregelen die ervoor moeten zorgen dat in onze steden alle mogelijke functies harmonieus kunnen samengaan.

Afbakeningsprocessen

Dat harmonieus samengaan van wonen, werken en ontspannen wordt ruimtelijk verankerd tijdens de afbakeningsprocessen van de stedelijke gebieden. Tijdens dat proces wordt op basis van toekomstprognoses letterlijk ruimte afgebakend voor de groei en ontwikkeling van de stad in kwestie. Voor de drie grootste steden van onze provincie is die afbakening afgerond of bijna afgerond. Het regionaal stedelijk gebied rond Turnhout was het eerste dat de revue passeerde. Daar werd reeds midden 2004 de ruimte gecreëerd voor ruim duizend nieuwe woongelegenheden, 200 hectaren bedrijventerrein en extra bossen. Ook voor Mechelen is de oefening afgerond. In en om de Dijlestad kunnen in de toekomst eveneens ruim duizend extra woongelegenheden worden gebouwd en kunnen er nieuwe jobs worden gecreëerd op tweehonderd hectaren bedrijventerrein. Ontspannen kan in de toekomst op zestig hectaren extra open ruimte. De middelgrote steden Lier en Hoogstraten werden door de provincie afgebakend.

De stadsvlucht stopt - Evolutie aantal inwoners

	1991	1995	2000	2008
Antwerpen	466.829	457.462	446.048	472.071
Mechelen	75.715	75.506	75.438	79.503
Turnhout	38.251	38.492	38.596	40.070
Lier	31.118	31.704	32.191	33.492
Heist-Op-Den-Berg	35.438	36.479	37.233	39.199
Geel	32.427	33.174	33.677	36.014
Mol	30.470	30.928	31.683	33.400

'Fenomenale oefening'

"Het meest omvattende stedelijk afbakeningsproces op Vlaams niveau is uiteraard de afbakening van de grootstad Antwerpen. Maar ook daar zijn de voornaamste stappen al gezet. Met de voorlopige vaststelling hebben we een fenomenale oefening afgerond, die sinds 2003 minutieus werd voorbereid. Het openbaar onderzoek is inmiddels achter de rug en de afbakening zal nog deze legislatuur definitief worden afgerond", stelt minister Van Mechelen.

Het afbakeningsplan Antwerpen bevat zevenentwintig deelplannen en stelt de Antwerpse stadsregio in staat om in de toekomst meer dan tweehonderd hectaren bijkomende bedrijfsruimte te ontwikkelen, ruim achtduizend nieuwe woningen te realiseren en meer dan 130 hectaren bos aan te planten. De afbakening werd onderverdeeld in zevenentwintig deelplannen waaronder zestien woongebieden. Verder zijn er drie bedrijventerreinen bestemd. Ook worden er verschillende grootstedelijke functies vastgelegd zoals de regionale ontwikkeling van de luchthaven van Antwerpen-Deurne. Om de uitstraling van Antwerpen ten aanzien van de topsport te ondersteunen worden ook twee locaties bekeken voor de realisatie van een multifunctioneel voetbalstadion.

Nieuwe decreten, nieuwe kansen

De ruimtelijke verankering van functies als wonen, tewerkstelling, open ruimte, recreatie, publieke voorzieningen,... in de stad, is natuurlijk niet voldoende. Vandaar dat onder voogdij van Vlaams minister Dirk Van Mechelen twee nieuwe decreten werden goedgekeurd waarin – naast tal van andere maatregelen – ook bijzondere aandacht uitgaat naar die maatregelen die het stedelijk weefsel versterken en vernieuwen. Met enerzijds het aanpassingsdecreet Ruimtelijke Ordening en het nieuwe decreet Gronden Pandenbeleid.

"In het wijzigingsdecreet Ruimtelijke Ordening maken we het onder meer veel makkelijker om bijvoorbeeld woonuitbreidingsgebieden aan te snijden. Ook zitten er tal van maatregelen in vervat die het de steden en gemeenten makkelijker maken om structuurplannen aan te passen of vlotter vergunningen te verlenen aan bedrijven die willen uitbreiden. Kortom, de vereenvoudiging staat voorop."

Dirk Van Mechelen

"In de twee nieuwe decreten staat vereenvoudiging voorop. Zo maken we het steden en gemeenten gemakkelijker om woonuitbreidings- gebied aan te snijden en reiken we instrumenten aan om slapende bouwgronden te activeren."

Andere maatregelen hebben dan weer tot doel om ook het wonen binnen de stadskernen betaalbaar te houden. Door onder meer aan de steden – maar ook aan de gemeenten – instrumenten aan te reiken om de slapende bouwgronden te activeren en de openbare besturen er zelf toe aan te zetten hun eigen gronden op de markt te brengen.

Renoveren wordt beloond

Maar het zijn uiteraard niet enkel nieuwe woningen die een stad meer leefbaar maken of houden. Heel wat steden tellen ook vele leegstaande, verkrotte en vervallen woningen op het grondgebied. Die stadskankers worden via de decreten RO en Grond- & Pandenbeleid versneld aangepakt. "De regering engageerde zich bij de goedkeuring van de decreten ertoe om jaarlijks 15 miljoen euro extra vrij te maken waarmee de stadsbesturen leegstaande, verkrotte en vervallen woningen kunnen aanpakken", aldus Van Mechelen. Maar er worden ook fiscale voordelen gegeven aan die stedelingen die zelf dergelijke stadskankers willen renoveren.

"Dat doen we op twee manieren", aldus Van Mechelen. "Een eerste is via de zogenaamde mama en papa-lening. Ouders, familieleden of vrienden die geld (tot 25.000 euro) lenen aan anderen om woningen te renoveren die op een leegstands-, verwaarlozings- of verkrottingsinventaris staan, krijgen hiervoor een fiscale aftrek gedurende 8 jaar. Deze maatregel is ook een specifiek instrument voor het aantrekken van jonge gezinnen naar de stad."

Dirk Van Mechelen

"Via de 'mama en papa-lening' willen we de stad nog aantrekkelijker maken voor jonge gezinnen. Ouders, familieleden of vrienden die geld lenen om een woning te renoveren, krijgen hiervoor een fiscale aftrek."

Een tweede fiscale maatregel die de stadskankers tegen een versneld tempo uit het straatbeeld moet doen verdwijnen, is de vermindering van de registratierechten.

"Bij de verkoop van leegstaande of verkrotte woningen wordt de aanslagbasis voor de registratierechten verlaagd met 30.000 euro. Concreet wil dit zeggen dat iemand met klein beschrijf 1.500 euro minder moet betalen. Voor het zogenaamd groot beschrijf loopt dit op tot 3.000 euro. Samen met andere verminderingen die de voorbije jaren reeds werden ingevoerd in de registratierechten kan het voordeel voor de koper op deze manier oplopen tussen 3.250 euro tot 5.500 euro."

Goed voor iedereen

Dirk Van Mechelen is ervan overtuigd dat de huidige extra inspanningen die werden uitgewerkt in zowel het aanpassingsdecreet Ruimtelijke Ordening als het decreet Grond- & Pandenbeleid een win-winsituatie crëert voor iedereen. "Het bouwprogramma dat in de decreten vervat zit, omvat uiteraard ook een enorme stimulans voor de bouwsector. Het hele programma vertegenwoordigt op termijn een investeringsvolume van meer dan 15 miljard euro en een kapitaalsinjectie van overheidwege van 6,5 miljard euro in deze sector. Dat is een meer dan welgekomen zuurstofkuur voor onze Vlaamse economie in deze tijden van economische recessie."

Gunter Joye