Tweespraak Amerikaanse verkiezingen: groot circus of oprechte bewondering?

Eerder in dit nummer kon u al heel wat lezen over de Amerikaanse verkiezingen. De impact van deze hoogmis van Westerse democratie laat zich voelen over heel de wereld. De inwoners van de VS verkiezen als het ware de nieuwe wereldleider. De campagnes, de fundraising, de marketing errond, de spinning, de voorverkiezingen,... het is allemaal zoveel grootser dan bij ons! Boeiend om dit allemaal op de voet te volgen.

Wijzers sprak met twee Amerikanofielen: Koert Debeuf, directeur van het liberaal kenniscentrum Prometheus, die als rechterhand van premier Guy Verhofstadt heel wat internationale contacten legde, én Luc Luwel – Antwerpenaar met Limburgse roots, wereldreiziger en directeurgeneraal van VOKA-Kamer van Koophandel Antwerpen Waasland. Hebben zij een voorkeur wie de volgende president van de USA moet zijn?

Koert Debeuf
Directeur liberaal kenniscentrum 'Prometheus'

Koert Debeuf

Wijzers: Waarom bent u zo gefascineerd door de Amerikaanse samenleving, en meer in het bijzonder door dit hele verkiezingsproces?

Koert Debeuf: "Wat mij bijzonder fascineert aan de Amerikaanse samenleving is dat ze zo politiek is. Bij ons geldt het 'stemgeheim'. Je moet al vreselijk je best doen om van iemand te vernemen voor welke partij of ideologie hij of zij staat. In de VS komt men vierkant uit voor zijn partijvoorkeur. Het debat is daardoor ook fanatieker en ideologischer. Je kunt er uren discuteren met mensen die vinden dat elke overheid overbodig is of met anderen die vinden dat de regering zich zelfs met het privéleven van mensen mag bemoeien.

Dit maakt de verkiezingen ook zo interessant. Het gaat over iets. Het gaat over fundamentele keuzes. Keuzes die bovendien belangrijk zijn omdat ze gemaakt worden door een supermacht en dus de hele wereld beïnvloeden. Vandaar dat de Amerikaanse verkiezingen eigenlijk iedereen zouden moeten boeien, omdat ze ook iedereen aanbelangen. Daarenboven zijn de presidentsverkiezingen vanuit mijn beroep zeer interessant. Alles wordt er zeer professioneel aangepakt. Elk woord wordt viermaal omgedraaid, elk cijfer vijfmaal gecheckt. Dat is iets waar wij nog veel van kunnen leren."

Wijzers: In Europa en Vlaanderen is het vaak 'bon ton' om enigszins neerbuigend te doen over dit hele circus. Wat kan onze democratie leren van de Amerikaanse?

Koert Debeuf: "Telkens ik met Amerikanen praat, stel ik vast dat zij niet laatdunkend doen over politiek. Men is daar een heel stuk minder cynisch dan hier. Aan de ene kant ligt dat wellicht aan het feit dat er in de VS nog heel wat moet gebeuren, niet in het minst op sociaal vlak. Er is het gevoel dat er nog zaken zijn waarvoor men moet 'vechten'. Vergeet niet dat naast de vele professionals ook vele duizenden vrijwilligers campagne voeren.

Ik heb een campagne meegemaakt in Phoenix, Arizona, waar maandenlang, elke avond vrijwilligers uren aan een stuk per telefoon mensen van hun kandidaat trachtten te overtuigen. Aan de andere kant is de procedure om verkozen te worden een stuk individueler en dus meer op het scherp van de snee. The winner takes it all: er is maar één plaats. Wie wint, zetelt. Wie verliest, vliegt er uit. Dat maakt verkiezingen concreter, persoonlijker en duidelijker."

Wijzers: Voelt u zich eerder aangesproken door de democraten of de republikeinen, en waarom?

Koert Debeuf: "Mijn twee favoriete presidenten zijn Kennedy en Clinton. Ik heb een stuk meer affiniteit met de Democraten dan met de Republikeinen. Toch is het beeld niet zo zwart-wit als we in Europa vaak denken. Ik heb een campagne meegemaakt in Alabama van een Member of Congres, die echt wel fout was en elk vooroordeel bevestigde. Maar ik heb ook ooit McCain ontmoet in Brussel. Ik was positief verrast door zijn eigenzinnige en weldoordachte wereldvisie. McCain is voorzitter van het International Republican Institute dat democratie in de wereld wil promoten op een niet-agressieve manier. Hij heeft bewezen dat hij geen schrik heeft om tegen zijn partijbelangen in te gaan. Ik denk dat van alle Republikeinen McCain helemaal niet de slechtste is. Of hij de man is die de VS vandaag nodig hebben, is een andere vraag. Alleen al door verkozen te worden zou Obama het negatieve beeld van de VS sinds George Bush behoorlijk bijstellen. En dat is in de huidige situatie bijzonder veel waard."

Wijzers: Stel, u wordt door de nieuwe president gevraagd om tot zijn staf toe te treden. Waarop moet hij zich in eerste instantie focussen?

Koert Debeuf: "Ik zou het bijzonder boeiend vinden om na de Belgische mini-West Wing, namelijk de 16, eens op de échte West Wing te werken. Ik zou de nieuwe president in elk geval adviseren om eerst en vooral de geloofwaardigheid van de VS in de wereld te herstellen. Dat is absoluut noodzakelijk. Misschien doet de president dat best door een soort van wereldtour te doen, waarbij hij zich voorneemt om vooral te luisteren. Dit zou dermate contrasteren met het beeld dat van de huidige president en zijn entourage bestaat, dat dit veel goodwill zou creëren. En die goodwill is momenteel broodnodig."

Philippe Heyvaert

Luc Luwel
Directeur-generaal VOKA-Kamer van Koophandel Antwerpen/Waasland

Luc Luwel

Wijzers: Waarom bent u zo gefascineerd door de Amerikaanse samenleving, en meer in het bijzonder door dit hele verkiezingsproces?

Luc Luwel: "De fascinatie voor Amerika is eigenlijk al op heel jonge leeftijd begonnen. Ik herinner mij dat ik, toen ik pakweg een jaar of twaalf was, bijzonder gefascineerd raakte door de hele heisa die ontstond rond het ontslag van de toenmalige president Richard Nixon. Die fascinatie is blijven bestaan. Ook nu nog kijk ik op naar het Amerikaanse economisch en politiek model. Naar de rol die Amerika speelt op het internationale toneel. Het imago van Amerika heeft de jongste jaren onder George Bush dan wel flink wat klappen moeten incasseren, het is en blijft op economisch, politiek en militair gebied een grootmacht die nog steeds een grote rol van betekenis heeft. Denk maar aan de impact die de Amerikaanse kredietcrisis heeft op de financiële wereld.

Wat deze verkiezingen betreft, is het logisch dat die meer dan mijn gewone aandacht wegdragen. Omwille van de kandidaten, maar ook omwille van de context waarin ze plaatsvinden. Economisch met de pittige recessie die we meemaken én politiek met onder meer de militaire operaties in Afghanistan en Irak."

Wijzers: In Europa en Vlaanderen is het vaak 'bon ton' om enigszins neerbuigend te doen over dit hele circus. Wat kan onze democratie leren van de Amerikaanse?

Luc Luwel: "Het Amerikaanse kiessysteem verschilt echt wel grondig van het onze. Een echte vergelijking maken is bijzonder moeilijk. Alleen al het feit dat in Amerika in wezen een tweepartijensysteem heerst en de verkiezing van de president via de aanstelling van kiesmannen verloopt, maakt dat systeem voor ons Westerlingen moeilijk te snappen.

Maar ik apprecieer enorm de innovatiekracht van de Amerikaanse samenleving. Dat merk je ook aan de verkiezingsprogramma's van de presidentskandidaten die allebei ruime aandacht besteden aan het uitbouwen van een 'groene' economie. Als je moest weten wat er momenteel daarover aan plannen op de tekentafels van de Amerikaanse bedrijven ligt... Dat innovatieve zit ook in de kiescampagnes ingebakken. Vooral bij de Democraten, waar het gebruik van internet en direct e-mail tot in de puntjes is uitgedacht, uitgewerkt én geïmplementeerd. Een systeem dat functioneert. Het feit dat Barack Obama in één maand tijd via het internet zo maar eventjes 66 miljoen dollar verzamelt, bewijst genoeg. Ik ga er trouwens vanuit dat deze verkiezingen zullen gewonnen worden via het internet."

Wijzers: Voelt u zich eerder aangesproken door de democraten of de republikeinen, en waarom?

Luc Luwel: "In België ben ik a-politiek, maar zoals u uit het bovenstaande wel kan afleiden, heb ik wat Amerika betreft een lichte voorkeur voor de Democraten. Ik was immers sterk onder de indruk van de resultaten die Bill Clinton kon voorleggen. Hij wist via een uitgebalanceerd pakket maatregelen een halt toe te roepen aan de stijgende werkloosheid en begrotingstekorten in Amerika. Die maatregelen werden uitgedacht door een 'dream team' van economisten dat hem omringde. Heel wat mensen uit dat team, zijn nu ook terug te vinden in de entourage van Obama."

Wijzers: Stel, u wordt door de nieuwe president gevraagd om tot zijn staf toe te treden. Waarop moet hij zich in eerste instantie focussen?

Luc Luwel: "Ik vermoed niet dat ik ooit deel zal uitmaken van dat 'dream team'. Maar mocht ik ooit in de gelegenheid vertoeven om enkele suggesties te maken, lijkt het mij in eerste instantie belangrijk dat de nieuwe president werk maakt van een herstel van het imago van Amerika. Zoals ik al kwam te zeggen, heeft dat toch wel fikse deuken gehad. Voorts zou ik adviseren om het economisch gebeuren terug op het goede spoor te zetten. Weldoordacht besparen op de uitgaven en via specifieke maatregelen de economische groei stimuleren. Dat moet Amerika er ook economisch terug bovenop brengen, zodat het opnieuw de grandeur van pakweg tien jaar geleden terugkrijgt."

Gunter Joye

Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in volgende artikels: