Wijzers : De jongste jaren zien we heel wat nieuwe tendensen, zoals de onderlinge steun tussen de ex-Oostbloklanden. Is het nog een eerlijke wedstrijd?

Raf Van Bedts: "Dat burenstemmen in Oost-Europa moet toch wat genuanceerd worden. Om het Songfestival te winnen, moet men van nagenoeg ieder ander land stemmen krijgen. Er winnen trouwens niet enkel 'Oostbloklanden', denken we maar aan Griekenland en Finland. De overwinning van Lordi - zowat de ultieme gimmick - legt wel een belangrijke trend bloot: op het Songfestival moet je opvallen. Zij kregen een groot aantal proteststemmen, stemmen van – vermoedelijk – jongeren en de steun van een aantal hardrockfans dat erop gebrand zat om het Songfestival eens muzikale mores te leren.

Nationale trots

Voor de Oostbloklanden dient het Songfestival als internationaal forum om zichzelf in een goed daglicht te stellen. Het gaat vaak om jonge naties waar de nationale trots een stuk groter is dan bij ons. Hun grotere artiesten beschouwen het als een eer om op het Songfestival te staan en proberen dus om sterk aan de start te verschijnen. Zo krijg je een opwaartse spiraal in Oost-Europa, terwijl er in onze landen een negatieve vicieuze cirkel merkbaar is: slechte resultaten, dalende kijkcijfers en een negatief imago van het Songfestival. Maar er zijn ook Oostbloklanden die slecht scoren. Tsjechië debuteerde vorig jaar en eindigde allerlaatste bijvoorbeeld. De 'burenstemming' speelt vanzelfsprekend wél, maar ook bij ons.

Mensen stemmen sneller voor mensen met wie ze voeling hebben. Op zich hoeft dat niet problematisch te zijn, tenzij wanneer een land te veel buren heeft - bijvoorbeeld de landen van het voormalige Joegoslavië - en van veel buren sympathiestemmen kan krijgen. Bovendien zijn door het voormalige communistisch regime de banden aldaar sterk verstrengeld (onderlinge huwelijken, migraties...).

Het eigenlijke fundamentele probleem zijn de stemmen van de diaspora. Het grootste stemmenprobleem ligt misschien wel in het Westen, eerder dan in het Oosten. De Belgische topnoteringen gaan bijvoorbeeld steevast naar Griekenland, Turkije en Armenië omdat de mensen van die origine in ons land veel gemotiveerder stemmen voor hun land van herkomst. Dat maakt bijvoorbeeld dat een land als Turkije steevast doorstoot naar de finale en dat 'vervalst' de competitie.

Moraal van het verhaal: het is kortzichtig om het allemaal op 'de burenstemming tussen de Oostbloklanden' te steken, want het probleem ligt ook in het Westen en gaat veel verder dan enkel de stemming zelf. Onze landen moeten zich ook aan een kritisch zelfonderzoek durven wagen."

Wijzers: Kan het kleine België nog een rol spelen in Euro(visie)songland?

Raf Van Bedts: "Ja dat kan. Ten eerste heeft 'een rol spelen op het Songfestival' absoluut niets met de omvang van een land te maken. Luxemburg haalde 5 overwinningen, en ook Monaco en Franstalig België wonnen al eens. In het nieuwe systeem – dan bedoel ik het Songfestival vanaf 1999 toen de vrije taalkeuze (lees: zingen in het Engels) werd toegestaan, de televoting ingevoerd en het orkest afgeschaft – hebben ook kleine landen als Letland en Estland gewonnen. En Denemarken heeft nagenoeg evenveel inwoners als Vlaanderen. Omvang is dus absoluut geen criterium."

Ierse kalkoen

"Ons probleem is dat Vlaanderen liever een lied voor zichzelf kiest, dan rekening te houden met de internationale dimensie. Als Vlaanderen wil scoren op een Songfestival, dan zal het moeten opvallen. Dat kan op verschillende manieren: de beste in een genre zijn, met controverse, met humor... Wat Ierland dit jaar doet – een pluchen pop in de vorm van een kalkoen sturen – had Vlaanderen meer dan tien jaar geleden al kunnen doen met Samson bijvoorbeeld. Een 'cultact' als Eddy Wally of zelfs La Esterella wordt in Vlaanderen steevast weggelachen als songfestivalkandidaat, maar dit jaar stuurt Kroatië wel twee bompa's van 75. Wat hield ons tegen om het ook te doen? Wat hield ons tegen om eigenzinnige kwaliteitsvolle acts als Vaya Con Dios te sturen? Een garantie dat iets scoort op een Songfestival heb je nooit, maar wie niet waagt, niet wint." De enige Belgische inzending die sinds 1999 gescoord heeft, was Urban Trad: een lied in een verzonnen taal, met folkinvloeden en zodanig gebracht dat het volledige plaatje klopte. Dat is wat een songfestival anno 2008 behoeft: het plaatje moet kloppen. De muziek is geen bijzaak, maar niet noodzakelijk doorslaggevend. Het Songfestival is in de eerste plaats een media-event. Opvallen is de boodschap."

Wijzers: Ook praktisch veranderde er heel wat. Zo worden er nu twee halve finales gehouden en één finale-avond. Is dit het beste systeem?

Raf Van Bedts: "De evolutie van dit systeem is er gekomen onder druk van de omstandigheden. Alles is terug te voeren tot de val van de Berlijnse muur. Met de val van het communisme zijn er heel wat nieuwe landen ontstaan en verdween Intervisie, de tegenhanger van de EBU, de European Broadcasting Union. Sindsdien zijn de voormalige oostbloklanden lid geworden van de EBU. Elk actief EBU-lid verwerft automatisch het recht om deel te nemen aan het Songfestival. Het is bijgevolg een naakte wiskundige kwestie van een te groot landenaanbod. Je kan onmogelijk één show met 43 liedjes op een rij organiseren. Daarom moet er een andere oplossing worden gezocht.

Europa evolueert

Het Songfestival is aan zijn 53ste editie toe: de wereld is sinds 1956 fundamenteel geëvolueerd, zowel op politiek, muzikaal als technologisch vlak. Je kan toch niet verwachten dat het Songfestival al die jaren zou stilgestaan hebben? Het is nu eenmaal een gegeven dat de doorsnee West-Europese burger nog steeds moet wennen aan de nieuwe Europese schaalvergroting. De opmars van het voormalige Oostblok op het Songfestival kan op die manier symbolisch worden beschouwd, want ook economisch, politiek en cultureel zijn die landen in opmars en eisen ze meer en meer hun plaats op binnen de Europese Unie."

Wijzers: Wat zijn de belangrijkste bestanddelen van een goed Eurosonglied? We hadden al rock, ballades, Keltische invloeden,...

Raf Van Bedts: "Wat men gemeenzaam 'typisch Eurovisie' noemt, kan niemand definiëren. Meestal verstaat men hieronder up tempo-liedjes à la 'Waterloo' van ABBA - strofe, refrein, strofe, refrein, bruggetje, toonverhoging en climax - of een klassieke Latijnse ballade à la 'Après toi'. Maar da's een achterhaald beeld. Wie begint te denken in termen van 'typisch Eurovisie' heeft het Songfestival al bij voorbaat verloren. Op het Songfestival vandaag kan werkelijk alles: hard rock, blues, etnische muziek, klassieke ballade... Op voorwaarde dat het attractief verpakt wordt. Dat hoeft niet meteen te betekenen dat je carnaval op het podium moet brengen, maar het plaatje moet kloppen. Controverse durft ook wel eens werken. Wat niet werkt, zijn brave doorslagjes van mainstream popliedjes. Het soort dat Vlaanderen in de regel graag kiest."

Mieke Van Aerde