De Scheldegemeente Bornem wordt doorgaans bestempeld als het groene hart van Klein-Brabant. Maar wie er eventjes een landkaart bijneemt, merkt meteen dat de bijzonder bosrijke streek ook als de groene long van de provincie Antwerpen en bij uitbreiding van Vlaanderen kan worden bestempeld.

Dat heeft de gemeente natuurlijk te danken aan haar ligging langsheen de Schelde, de stroom die sinds het ontstaan van Bornem als zelfstandige heerlijkheid in de 9de eeuw, haar stempel drukt op de gemeente. Heel wat van de toeristische aantrekkingskracht van de gemeente heeft dan ook een rechtstreekse link met de Schelde, die als het ware het graafschap Bornem omarmt.

Spaanse edelman

De geschiedenis van Bornem is eeuwenlang ook onlosmakelijk verbonden geweest met de geschiedenis van het kasteel langsheen de Schelde, ontstaan als verdedigingsburcht tegen plundertochten van de Noormannen in de 9de eeuw. De echte bloei komt er wanneer in de zestiende eeuw de Spaanse edelman Pedro Coloma in Bornem neerstrijkt. Heel wat van de historische trekpleisters dragen zijn stempel. Zo kan Bornem prat gaan op het oudste waterbouwkundig kunstwerk: het Sas (1592) tussen de Oude en de huidige Schelde. Het is ook Pedro Coloma die het klooster op Den Dulft laat bouwen. De huidige Cisterciënzerabdij heeft binnen haar muren één van de grootste kunstschatten van Vlaanderen. Met naast een onuitputtelijke collectie liturgische gewaden en gebruiksvoorwerpen vooral haar bibliotheek als blikvanger met momenteel meer dan 30.000 banden, waaronder boeken uit de 15de eeuw en oude handschriften met miniaturen uit de 13de en 14de eeuw.

Het Wilhelmus

Het kasteel van Bornem langsheen de Schelde blijft tot het eind van 18de eeuw eigendom van de familie Coloma. Dan komt het in handen van de familie de Marnix die met Philips de Marnix, heer van Sainte-Aldegonde een bijzonder bekende telg in de familie heeft. De brave man is immers de auteur van het oudste volkslied ter wereld, het Nederlandse Wilhelmus (1570). Momenteel wordt het kasteel bewoond door graaf John de Marnix de Saint-Aldegonde, de 14de graaf van Bornem.

Het kasteel, dat eind 18de eeuw werd verbouwd naar een ontwerp van architect Hendrik Beyaert (de man die vroeger op de briefjes van honderd frank prijkte), herbergt net als de Sint-Bernardusabdij heuse schatten met meubels, kantwerk, chinees porselein en een unieke collectie koetsen. Op het domein bevindt zich ook een voor Vlaanderen unieke eendenkooi. Deze constructie op de Oude Schelde bestaat uit trechtervormige vangpijpen die werden overkoepeld met gaasdraad en die uitmonden in een fuik. De kooi werd geïnstalleerd als systeem om eenden te vangen zonder ze te moeten schieten. De oorsprong van de kooi gaat terug tot 1318. De nieuwe versie dateert uit 1534.

Een groen hart voor cultuur

Bornem mag dan het groene hart van Vlaanderen zijn, in de gemeente klopt ook een hart voor cultuur. Sinds 1976 heeft Bornem één van de grootste culturele centra van Vlaanderen op zijn grondgebied. Ter Dilft breidde stelselmatig uit tot de heuse cultuurtempel die Ter Dilft nu is met jaarlijks ruim 200.000 toeschouwers in de schouwburg en ruim 70.000 cursisten. De schouwburg staat vooral omwille van de bijzondere akoestische kwaliteiten hoog genoteerd bij klassieke musici. Niet verwonderlijk dat de zaal al jarenlang de vaste repetitiestek is voor de muzikanten en sterren van The Night of The Proms. Binnenkort ondergaat Ter Dilft opnieuw een volledige opknapbeurt en uitbreiding, dit in samenwerking met de Vlaamse bouwmeester.

Koko Flanel

Bornem was in vroegere tijden zeer zeker een geliefkoosde pleisterplaats voor adellijke families. En daar zijn ook in de deelgemeenten nog heel wat restanten van terug te vinden. Niet in het minst in Hingene waar de familie d'Ursel in het midden van het centrum een heus kasteel neerpootte. Sinds 1994, nadat het kasteel ruim twinitg jaar leegstond en verkommerde, is het gebouw in handen van de provincie die het helemaal restaureerde. Het kasteel en de omliggende tuinen ademen een speciale sfeer uit. En die werd ook opgemerkt door Urbanus en Stijn Coninx die de site gebruikten als decor voor hun film Koko Flanel.

Die film betekende voor Bornem de start van een carrière als 'levend filmdecor'. Grote delen van Team Spirit, De Zaak Alzheimer en tal van buitenlandse producties werden in Bornem opgenomen. Met als klap op de vuurpijl natuurlijk de VRT-serie "Stille Waters". De serie speelde zich af op diverse locaties in Bornem (zie ook kader 'Villa Vorlat') en was wekenlang de gedroomde promotie voor de Klein-Brabantse gemeente. Het succes van Bornem als film- en teeveedecor is misschien ook één van de verklaringen waarom Bornem de pleisterplaats is voor tal van bv's met onder meer weervrouw Sabine Hagedoren, radiomonument Jan Wauters, klarinetwonder Walter Boeykens, acteur Arthur 'schuif Af' Reynders... tot zelfs de Eurovisiesongrockers The Paranoiacs die met Rafke en Hanske hun roots in de Scheldegemeente hebben.

Evenementen

10, 11 & 12 mei / Mariekerke

Palingfestival
info@palingfestival.be - www.palingfestival.be

28 & 29 juni / Mariekerke

Vis- en folkloreweekend
luc@mariekerke.be - www.mariekerke.be

8 augustus / Bornem

Bornem Kadee 100km Dodentocht
infofoon : 03 889 35 45 - Inexx@dodentocht.be - www.dodentocht.be

Bruisend Bornem

Bornem moet het echter niet alleen hebben van het rijke historische verleden of het unieke kader met de vele bossen en waterplassen. Het rijke verenigingsleven staat immers ook garant voor tal van nationaal en zelfs internationaal bekende evenementen. Vooral de deelgemeente Mariekerke, het vroegere vissersdorp, laat zich daar niet in onbetuigd. Zo wordt er jaarlijks het Palingfestival georganiseerd. Een driedaags eetfestijn dat zoals de naam laat vermoeden, het bekende streekgerecht 'Paling in't groen' op het menu heeft staan. Op dit eetfestijn waarvan de opbrengst naar diverse caritatieve instellingen gaat, smullen jaarlijks zowat 30.000 bezoekers hun buikje rond. Luttele weken later is het meestal weer prijs met het Vis- en Folklorefestival waarbij alle straten gevuld worden met kraampjes met allerhande vislekkernijen, oude ambachten en de vismijn waar vele kilo's vis per 'afbod' worden verkocht.

Jaarlijks lokken deze twee grootschalige manifestaties vele tienduizenden bezoekers naar het voormalige vissersdorp aan de Schelde waar om de vijf jaar ook nog eens het internationaal gekende passiespel wordt opgevoerd. De absolute topper speelt zich evenwel voornamelijk af in Bornem-Centrum waar jeugdhuis Kadee jaarlijks zijn 100 kilometer lange Dodentocht organiseert. Met zowat 9.000 wandelaars uit alle werelddelen en gedurende twee dagen ruim 60.000 toeschouwers, is deze organisatie het grootste wandelevent in Europa.

Gunter Joye

Weetjes...

Wie meer wil weten over Bornem en de toeristische troeven kan daarvoor een bezoekje brengen aan één van volgende websites:

www.toerismekleinbrabant.be
www.notelaer.be
www.terdilft.be
www.kasteelmarnixdesaintealdegonde.be

Minister Van Mechelen zet Villa Vorlat in de steigers

Het zicht langsheen de Scheldedijken in de Bornemse deelgemeente Hingene, wordt grotendeels gedomineerd door De Notelaer. Het opmerkelijke gebouw werd in de loop van de achttiende eeuw gebouwd als jachtpaviljoen voor de hertogelijke familie d'Ursel. Enkele jaren geleden raakte het gebouw bij televisiekijkend Vlaanderen bekend als Villa Vorlat, de thuisbasis van de gelijknamige familie houtzagers uit de televisiereeks "Stille Waters".

Onder voogdij van minister Dirk Van Mechelen werd recent een akkoord gesloten om zowel het beschermde monument (1968) als het landschap te restaureren en ontsluiten.

Zowel Toerisme Vlaanderen (eigenaar De Notelaer), het Agentschap Natuur en Bos (eigenaar omgeving), Waterwegen en Zeekanaal nv (eigenaar Scheldedijk), Erfgoed Vlaanderen vzw (erfpachthouder van het paviljoen), vzw De Notelaer (lokale beheerder van het paviljoen) en het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed zijn bij het akkoord betrokken. Ook het Agentschap Ruimtelijke Ordening Vlaanderen, het Kasteel d'Ursel, de Provincie Antwerpen en de gemeente zitten mee aan tafel.

Een uitdaging

De Notelaer, gebouwd in opdracht van Wolfgang-Guillaume d'Ursel naar een ontwerp van de Franse architect Charles De Wailly, kent een lange geschiedenis met veel hoogte- en laagtepunten. Het paviljoen dat oorspronkelijk dienst deed als schuil- of rustplaats en kader voor adellijke diners, raakte in de 20e eeuw in onbruik. Na de aankoop door de Vlaamse Gemeenschap in 1983 kreeg De Notelaer een nieuwe functie als Toeristisch Recreatief Onthaalcentrum van de Schelde. Sinds 1999 is het gebouw in erfpacht van Erfgoed Vlaanderen vzw. De toeristische en inhoudelijke uitbouw wordt verzorgd door de vzw De Notelaer.

"De Notelaer en zijn omgeving verdienen een grondige aanpak, een uitdaging waarbij niet fragmentarisch te werk mag worden gegaan. Een constructieve samenwerking tussen alle betrokken partijen moet leiden tot een multidisciplinair project, waarbij het monument in zijn integriteit wordt onderzocht, gerestaureerd en ingepast in een cultuurtoeristisch circuit, kortom de integrale en geïntegreerde aanpak in de praktijk", stelt minister Van Mechelen.

Wetenschappelijk onderzoek

Het project start met het wetenschappelijk onderzoek. In de komende negen maanden zal het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed tal van technische en bouwfysische onderzoeken verrichten. Tevens wil men onderzoeken wat een geschikt herbestemmingproject kan zijn. De onderzoeksresultaten worden in november 2008 bekendgemaakt. Parallel met het wetenschappelijk onderzoek start Toerisme Vlaanderen een traject waarbij de toeristische ontsluiting van het paviljoen en zijn omgeving belicht worden. Nadien start de opmaak van het restauratiedossier.