Vanwaar de passie voor de pré-Columbiaanse kunst?

Dora Janssen: "Paul moest heel vaak op reis, naar Amerika, China, India, Mexico... en hij deed dit niet graag alleen. Ik ben dus bijna altijd mee kunnen gaan. Daardoor heb ik de kans gekregen heel veel dingen te ontdekken en heel veel mensen te ontmoeten. Ik bezocht musea terwijl hij bezig was voor de firma of één of ander congres moest toespreken. Op een avond tijdens een diner was ik gefascineerd geraakt door een juweel van een andere dame aan tafel. Ik heb haar aangesproken en een reeks vragen gesteld en ben ik in contact geraakt met de Maya-cultuur en later met de Maya's zelf. Zo is mijn kunstcollectie ontstaan."

De verkiezing van 'De Grootste Belg' was 'not a fair game'. De winnaar mocht waarschijnlijk niemand uit de industrie zijn."

"Een wonderlijk volk hoor, de Maya's. Ze kenden het concept van het wiel en toch hanteerden ze het nauwelijks in hun dagelijks leven. Ik heb me laten vertellen dat ze de cirkel in relatie zagen tot de zon, wat voor hen gelijk stond met het goddelijke."

Deelde uw man uw interesse in de kunst?

Dora Janssen: "Oh neen, hij had daar geen tijd voor. Hij speelde regelmatig piano, maar de musea en de collectie was voor 99%, zeg maar 100%, mijn passie. Paul was altijd bezig, altijd gedreven en creatief. Zelfs als hij thuis was zette hij altijd formules op papier voor het ontwikkelen van nieuwe producten. Zijn hersenen dachten in formules, alleen hij diende ze nog op papier te zetten. Hij was zo gedreven. Paul bracht wel 72 wereldproducten op de markt. Hij is erkend als grootste farmacoloog van de eeuw. Zo wist hij al lang dat hij een formule in zich had die aids zou genezen, hij noemde het 'the world saver'. Als hij de formule eindelijk op papier had, had hij ze altijd bij zich, zo overtuigd was hij. Het heeft hem dan ook pijn gedaan dat de Amerikanen van Johnson & Johnson er zo weinig in geloofden. Nu is zwart op wit bewezen dat de producten van Paul werken en de ziekte afremmen en onder controle houden. Ik hoop dat men zijn naam zal vermelden als uitvinder wanneer de producten op de markt zullen komen."

Wijzers: De familie Janssen en uzelf stonden in de schijnwerpers met de zoektocht naar De Grootste Belg. Uiteindelijk werd uw man tweede, na pater Damiaan. Blij te hebben meegedaan?

Dora Janssen: "Oh, it was not a fair game. Achteraf hebben we het nagemeten, mijn zoon en ikzelf hebben samen welgeteld 40 seconden mogen spreken. Terwijl meester Vermassen Pater Damiaan wel 15 minuten heeft mogen verdedigen. Hij heeft dat goed gedaan hoor, maar mevrouw Frieda Van Wijck kreeg gewoonweg het woord niet. De winnaar mocht waarschijnlijk niemand uit de industrie zijn. Paul heeft zoveel meer gedaan dan wat medicamenten verkocht. Hij heeft veel betekend voor de mensheid. Na zijn dood heb ik brieven gekregen van mensen die mij schreven dat ze dankzij mijn man een normaal leven hebben kunnen leiden. Zo zijn er duizenden."

Heeft hij te weinig erkenning gekregen?

Dora Janssen: "Als je het over dat spelprogramma hebt, zeer zeker. In Vlaanderen werd hij wel gewaardeerd hoor. Hij is ereburger van Vosselaar en sinds 2 december prijkt een prachtig beeld van hem vlak bij de kerk van Beerse. Er komt volgend jaar ook een Belgische postzegel met zijn beeltenis uit.

Maar niet alleen in Vlaanderen heeft hij erkenning gekregen. Overal in de wereld bestaan er Janssen-fabrieken en kennen ze Paul. Zo geeft zelfs Bill Gates geld aan het anti-Aids-onderzoek dat Paul opzette. Zelfs in China kennen ze hem. In 1985 heeft hij er als eerste buitenlander een farmaceutische fabriek gebouwd, Xian-Janssen. De Chinezen zijn hem eeuwig dankbaar, zo heeft hij een antischimmelproduct uitgevonden die de wereldberoemde Terracotta-krijgers beschermt tegen de aftakeling ten gevolge van de luchtvervuiling. Wist u dat er een prestigieuze tweejaarlijkse wetenschappelijke prijs naar hem en dr. Wu Shu-Pieng is genoemd? Ik ben hem onlangs nog gaan uitreiken."

"Paul en ik hadden van in het begin de afspraak dat ik mij nooit zou moeien met zijn zaken."

Kan u dan een mondje Chinees praten?

Dora Janssen: "Helemaal niet! Voor de opstart van de fabriek in China heb ik zes maanden intensief les gevolgd om tien zinnen te kunnen uitspreken. Vlak voor ik vertrok vertelde de professor: "Ze gaan er niet te veel van verstaan, maar doe het maar. (lacht)"

Was het makkelijk leven met een man die voortdurend bezig was met zijn bedrijf, dat daarenboven razendsnel groeide?

Dora Janssen: "Alles hing af van hem. Maar van in het begin hadden we de afspraak dat ik mij nooit zou moeien met zijn zaken. Ik kwam enkel op het bedrijf als men mij vroeg. Een woord is een woord, ik heb er nooit spijt van gehad. Mijn man heeft me ook altijd laten doen wat ik graag deed. Dat het van bij de start in 1955 razendsnel ging, herinner ik me nog omwille van de rozen die ik kreeg van het personeel bij de geboorte van een kind. Elke werknemer gaf één roos, in 1958 waren er dat veertig, in 1959 honderd, in 1960 tweehonderd, in 1961 meer dan vierhonderd, en bij de geboorte van mijn laatste kind in 1967 hadden het er meer dan duizend moeten zijn."

"En Paul had daar zo'n groot verantwoordelijkheidsgevoel over. 'Ik heb vierhonderd mensen in dienst', zei hij. 'Als er mij iets overkomt, zijn die mensen hun werk kwijt'. Hij fuseerde dan ook in 1961 met Johnson & Johnson. Paul had zijn taak, zijn verplichting. Hij heeft dat fantastisch volbracht."

Dr. Janssen heeft u ook altijd laten doen wat u graag deed, zei u zonet. Wat deed of doet u zoal graag?

Dora Janssen: "Ik voel me gebonden met de natuur. ik wil nagaan wat de mensen over heel de wereld bindt. Eénmaal per jaar ga ik op trekking met twee dochters en enkele goede vrienden. Telkens naar een ander continent. 's Nachts gewoon slapen op een matje, ergens onder een boom. Ik kan dan zo genieten van uitgestrekte landschappen en bossen, en ben heel nieuwsgierig hoe mensen leven."

"Paul had zijn taak, zijn verplichting. Hij heeft dat fantastisch volbracht."

Waar hebben deze reizen u zoal gebracht?

Dora Janssen: "Op heel wat plaatsen. Van de Noordpool tot het Zuiden van Chili. Ik heb de Kilimanjaro bedwongen, heb de Annapurna tot 5.660 meter beklommen. Door de woestijn in Libië getrokken. In Kenia heb ik bij de vrouwen van de Masai op matjes geslapen. Bij hen wordt een jongen pas een man als hij een leeuw heeft gedood. Twee jaar geleden ben ik nog in Vietnam in een dorp geweest waar ze nog nooit een blanke hadden gezien. Je kon er enkel geraken als je dagen te voet door de jungle langs kleine paadjes ging. En natuurlijk al heel veel tijd doorgebracht in Latijns-Amerika. Dat zou ik nog zien zitten: in een mooie haciënda wonen, nabij het Mayagebied met uitgestrekte vergezichten. Ik ben nu al bezig met de voorbereidingen van de reis van volgend jaar, naar Kazachstan."

Wijzers: Komt u tijdens uw verre reizen nooit in benarde situaties terecht?

Dora Janssen: "Niet echt. Ik ben niet snel bang. Ooit is er eens een Indiaan met een machete achter mij gekomen. Maar dat was eigenlijk niet gevaarlijk hoor... Ik was sneller dan hij omdat hij onder de invloed was van alcohol (lacht uitbundig)."

Wijzers: Slotvraag, wat zijn uw toekomstplannen?

Dora Janssen: "Ooit wil ik nog wel eens een boek schrijven met het verhaal van mijn jeugd, het leven met en naast Paul Janssen en natuurlijk al de ervaringen die ik opdeed op mijn reizen. Ook over de richtlijnen van Johnson & Johnson, en over al wie bij en rond Paul stond en er hard mee samenwerkte. Een belangrijk hoofdstuk zal aan mijn dierbare collectie gewijd zijn."

Philippe Heyvaert

Wereldberoemde collectie Janssen blijft in België

Toen Dora Janssens aankondigde dat er vanuit Amerika gerichte interesse was om de collectie prachtige pre-Columbiaanse kunst te kopen, startten de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG) een petitie voor het behoud van deze collectie in ons land. Niet minder dan 24.000 mensen ondertekenden de vraag om dit unieke patrimonium in België te houden.

De wereldberoemde verzameling van Dora en Paul Janssen, die vanaf de jaren '70 werd opgebouwd, bestaat uit meer dan 350 uitzonderlijke voorwerpen en bestrijkt een periode van meer dan 3000 jaar pre-Columbiaanse geschiedenis. De beelden van steen en terracotta, de maskers en de sieraden van goud, de weefsels en de bontgekleurde verencreaties werden gemaakt door de kunstenaars van de Olmeken, de Maya’s, de Inca’s, de Azteken en verschillende andere beschavingen. De verzameling wordt door kenners beschouwd als één van de mooiste en meest volledige in zijn soort.

Uniek in Europa

Anne Cahen-Delhaye, de directrice van het museum, verklaart waarom het zo belangrijk is dat de collectie van Dora en Paul Janssen in ons land blijft.

"De versmelting van de verzameling Janssen met de federale collectie van pre-Columbiaanse kunst van de KMKG maakt het mogelijk om een geheel tot stand te brengen dat alle culturen van het Amerikaanse continent vertegenwoordigt met topstukken. Dit is uniek in Europa. Ik ben dan ook heel verheugd dat minister Van Mechelen het initiatief genomen heeft om deze waardevolle collectie via het systeem van successierechten in ons land te houden."

U kan de wereldberoemde collectie Janssen nog tot 29 april bewonderen in het Jubelparkmuseum. Op termijn wordt nagegaan waar ze definitief gehuisvest wordt. Antwerpen is alvast kandidaat.