Kan u ons eerst even iets vertellen over de mens en de architect Jo Crepain?

"Ik ben in Brugge geboren in 1950. Mijn vader was kapitein op de lange omvaart en omdat de Brugse waterwegen al enige tijd grondig verzand zijn, besloot hij met zijn kroost naar Antwerpen te trekken, en van Antwerpen kwamen we toevallig in Kapellen terecht. Van mijn derde heb ik daar gewoond. Ik ben aan het huidige Antwerpse Henry Van De Velde instituut afgestudeerd, eerst in 1973 als architect, in 1975 als stedenbouwkundige."

"In datzelfde jaar heb ik mijn grote doorbraak gekend: het eerste project dat ik realiseerde, de woning van kapper Wim Roels aan de Hoevensebaan in Kapellen werd in 1974 bekroond met de Robert Maskensprijs. 150.000 frank, voor iemand die pas van school komt, was zeker in die tijd lekker meegenomen. Een betere start voor mijn carrière kon ik me niet voorstellen."

Poetsvrouw best betaald

"De heksenjacht op bouwovertredingen in de jaren '90 was volledig fout. Het is de verdienste van Dirk Van Mechelen dat dit ingezien werd."

"Samen met enkele kameraden richtten we de ontwerpcoöperatieve SILO op.We hadden al snel de naam verworven dat je via ons goedkoop kon bouwen en de opdrachten stroomden binnen. Alleen, toen we een en ander eens grondig doorlichtten, merkten we dat de persoon die in SILO het best betaald werd de poetsvrouw was: zij verdiende 165 frank per uur. Op het einde van de maand hadden wij wel iets meer dan zij, maar wij moesten er 16 uur per dag voor werken. Rond 1980 werd SILO wegens gebrek aan opdrachten opgedoekt en begon een moeilijke periode: dat was de periode dat je bij de bank geld kon lenen tegen 15%. Je begrijpt dat er niet veel animo was om nieuwe bouwprojecten te starten. Daar zat ik dan met mijn tekentafel in de tv-hoek van mijn eigen huis. Gelukkig had ik nog mijn onderwijsopdracht in Gent."

"In 1989 kwam ik toevallig in contact met Riek Bakker, een dame die in Rotterdam als taak had een planmatige stadsontwikkeling uit te werken voor de volgende tien jaar. Voor een van haar deelprojecten had ze een wedstrijd uitgeschreven en tien jonge Nederlandse architecten aangezocht en één Belgische, dat was ik. Het was de bedoeling om een viertal van de ingestuurde projecten gedeeltelijk te realiseren. Ik stuurde mijn project in en hoorde er niets meer van, tot een journalist van de Gazet van Antwerpen me belde en om een reactie vroeg. Blijkbaar had ik niet alleen de wedstrijd gewonnen, de jury had ook geoordeeld dat er eigenlijk maar één enkel project deugde. Alleen: er is bitter weinig van gerealiseerd. Blijkbaar hadden de Hollanders het er moeilijk mee dat een Belg hen de loef afstak."

"Maar al snel daarna werd ik benaderd door Amersfoort, voor wie ik een nieuwe moderne stadspoort ontwierp, en zo is de bal aan het rollen gegaan, zozeer zelfs dat ik geruime tijd heel wat meer opdrachten in Nederland binnen haalde dan hier in Vlaanderen.

Ik heb zowat alle denkbare prijzen gewonnen in mijn carrière, maar veel overheidsopdrachten heb ik hier nog niet toegewezen gekregen. Soms zijn de voorwaarden om aan een wedstrijd deel te nemen ook volstrekt zinloos. Als je een school wil bouwen, moet je aantonen dat je al 5 scholen ontworpen hebt. Compleet fout: jonge mensen kunnen op die manier nooit aan de bak komen en het is juist de essentie van ons beroep als architect dat we een frisse, nieuwe invalshoek proberen te vinden voor elk project."

Uw oud-leraar Renaat Braem had het over België als het lelijkste land ter wereld. Is er ondertussen, sinds de gewestvorming, iets veranderd?

"Zeker. En wij, de mensen op het veld, beseffen maar al te goed welke rol Vlaams minister Dirk Van Mechelen daarin gespeeld heeft. Eindelijk heeft Vlaanderen ingezien dat het nood heeft aan flexibele plannen die steeds weer aangepast kunnen worden aan nieuwe inzichten en behoeften. Een beleid Ruimtelijke Ordening moet gericht zijn op de toekomst. De heksenjacht op bouwovertredingen die er in de jaren '90 heerste was volledig fout en het is de verdienste van Dirk dat dit ingezien werd. Niet alleen heeft hij het ingezien, hij heeft er ook naar gehandeld."

Gerechtsgebouw en Leien: monumenten van Antwerpen

Het nieuwe gerechtsgebouw aan de Bolivarplaats en de Leien zijn voor Jo Crepain dé nieuwe monumenten van Antwerpen.

"Geef toch toe, dit zijn nieuwe iconen van de stad, waar men vanuit het buitenland gaat naar komen kijken", zegt Crepain. Hierop mag, moet zelfs, de Antwerpenaar terecht fier zijn, alle ongemakken en hinder tijdens de werken ten spijt. Volgens Jo Crepain kan ook de Lange Wapper dergelijk nieuw monument worden, maar dan moet de procedure wel goed gekaderd en begeleid worden om de architecturale kwaliteiten steevast in de gaten te houden.

Beste ingenieurs ter wereld

"We hebben de beste ingenieurs ter wereld, maar we grijpen altijd terug naar Italiaanse of Spaanse ontwerpers.We mogen best wat meer chauvinistisch zijn."

"Dat wil echter niet zeggen dat we van de ene dag op de andere een modellandje geworden zijn. Ik rijd elke week een keer of drie langs de E19 naar Nederland en telkens weer erger ik me over het betonnen wangedrocht dat in Brasschaat gebouwd is voor de HSL. Als je de grens over bent, zie je dat het allemaal op een veel elegantere manier opgelost had kunnen worden. We hebben in België de allerbeste ingenieurs ter wereld, maar we maken veel te weinig gebruik van hun talenten. We hebben ook enorm goede ontwerpers, maar voor de grote projecten wordt telkens weer teruggegrepen op Italiaanse of Spaanse ontwerpers.

Niet dat ik iets tegen buitenlandse architecten heb. Als ze met een superieur ontwerp komen, moeten we ervoor gaan. Zo blijft m.i. mijn belangrijkste architecturale verwezenlijking tot nu toe een korte verdedigingsrede die ik gehouden heb om het ontwerp voor het nieuwe Justitiepaleis te steunen. Dank zij mijn steun heeft het ontwerp van Rogers het gehaald en is Antwerpen een wereldmonument rijker geworden. Maar over het algemeen mogen we best wat meer chauvinistisch worden. Maar om op uw vraag terug te komen: de gewestvorming heeft in ieder geval een positief effect gehad."

1585: grootste braindrain uit onze geschiedenis!

Jo Crepain is een Orangist. Daar komt hij openlijk voor uit. "Nog 50 jaar hebben we nodig om opnieuw samen te spannen. Ondertussen groeien we langzaam maar zeker verder naar elkaar toe. We liggen veel dichter bij elkaar dan men denkt." We hebben eenzelfde taal als hét kenmerk bij uitstek van onze cultuurgebondenheid. Wie heeft Nederland in de geschiedenis grootgemaakt? Wij." "1585, de Val van Antwerpen, was de grootste 'brain drain' uit de geschiedenis. Alva gaf de Antwerpenaren vier jaar de tijd om uit te wijken als ze met het nieuwe regime niet akkoord waren. Drukkers, intellectuelen, diplomaten, kunstenaars, zakenmensen konden gerust de kat uit de boom kijken, hun vertrek goed voorbereiden om uiteindelijk hun boeltje richting Nederland (Amsterdam) te pakken. Enkel de Lamme Goedzakken bleven in Antwerpen."

Wat ons automatisch brengt bij het Warande Manifest. Waarom heeft u dat mee ondertekend, en betekent dat meteen dat u de volledige tekst ervan onderschrijft?

"Laten we eerlijk zijn: stilaan beseft iedereen dat de Belgische constructie onaanvaardbare belemmeringen legt op de evolutie van Vlaanderen zowel als van Wallonië. Laat ons dus naar het voorbeeld van Tsjechië en Slowakije op een vreedzame manier scheiden. De parallelen zijn trouwens groot: ook toen, in 1992, vreesde iedereen dat het arme Slowakije ten dode opgeschreven was, maar alle pessimisten ten spijt: Slowakije doet het goed, beter dan ten tijde van Tsjecho-Slowakije. Ik heb niets tegen de Walen. Integendeel, sommige van mijn beste vrienden zijn Walen. Maar ze raken niet af van hun drang tot taalkolonialisme. Toen ik in Antwerpen middelbare school volgde waren er scholen met een aparte, mooie, ingang voor de Franstaligen, en een achteringangetje voor de Vlamingen. En wij maar klagen over Apartheid in Zuid-Afrika en segregatie in de States.

Op termijn zullen we opnieuw de handen in elkaar slaan met de Nederlanders. We liggen veel dichter bij elkaar dan iedereen denkt, en de Hollanders zoeken toenadering tot Vlaanderen. Nederland verandert. Pakweg twintig jaar terug was het toppunt van Hollandse culinaria de kroket uit de muur, maar de laatste jaren halen ze meer sterren in de grote internationale gidsen dan Vlaanderen."

Toenadering tot Nederland

"Wij moeten wat meer op de Nederlanders gaan lijken en een pak chauvinistischer worden en talent van eigen bodem kansen geven. Ik ben een flamingant in hart en nieren. Niet dat ik van honger zal sterven met een Frans brood onder de arm, maar als ik een boek wil kopen ga ik naar een zelfstandige boekenverkoper als de Groene Waterman, ook al is dat boek in Fnac goedkoper. Ik ga het Franse kolonialisme niet zitten sponsoreren. Trouwens, ik vind dat we op alle vlakken wat meer onze lokale zelfstandigen moeten respecteren."

Hoe ziet u dan de toekomst van Vlaanderen in een eengemaakt Europa?

"Uiteindelijk moeten we komen tot een Verenigde Staten van Europa. Staten die gebouwd worden, niet op een vage romantische gevoelens, maar op basis van gezond verstand. Binnen die VS van Europa moet iedereen twee talen grondig leren: de eigen moedertaal, want die bevat een belangrijk stuk van je identiteit, en het Engels, de lingua franca van de 20ste en de 21ste eeuw. Ik hoop van ganser harte dat ik ooit de onafhankelijkheid van Vlaanderen nog mag meemaken."

"Ik zou graag eens een groot museum ontwerpen. Dat zou ik kunnen beschouwen als de échte kroon op het werk."

En heeft Jo Crepain nog andere dromen?

Jo Crepain: "Ik ben bezeten van kunst, en dus zou ik graag ooit nog eens een opdracht krijgen om een groot museum te ontwerpen. Dat zou ik dan kunnen beschouwen als de echte kroon op het werk."

Denkt Jo Crepain dan al aan uitbollen?

Jo Crepain: "Geenszins, maar, eerlijk: ik ben niet meer piep en ik besef dat er met mij ooit wel eens iets kan gebeuren. Dat maakt dat ik niet meer aan de leiding kan staan van mijn architectenbureau. Daarom heb ik, in samenspraak met mijn medewerkers, een kroonprins aangeduid in de figuur van Luc Binst. Hij is zeer talentrijk en is ook een goede manager. Niemand maakte er bezwaren tegen dat hij op termijn de fakkel overneemt. Een bewijs van zijn bekwaamheid."

Ludo Joosen
Philippe Heyvaert