Toen het luchthavengebouw van Antwerpen op 10 september 1930 feestelijk werd ingehuldigd, gold het als één van de meest vooruitstrevende bouwprojecten van zijn tijd. Met zijn heldere, gestroomlijnde vormgeving beantwoordde het L-vormige complex - een creatie van de Belgische ontwerper Jasinski - aan alle regels van het internationale modernisme. Na de Tweede Wereldoorlog, en met de opkomst van de straalvliegtuigen, kende de luchthaven plots een gevoelige terugval. Terwijl de meeste andere vliegvelden stelselmatig gemoderniseerd werden, verloor Deurne compleet de voeling met de internationale burgerluchtvaart. Pas de jongste decennia kwam de Antwerpse luchthaven weer langzaam tot leven als regionale zakenluchthaven met een beperkte capaciteit. Maar de onzekerheid blijft knagen. Er wordt al jaren gedebatteerd over de toekomst van Deurne, maar tot op heden is er nog niemand in geslaagd om het dreigende Zwaard van Damocles weer veilig op te bergen.

Open Oproep

Daar wil de Vlaamse regering verandering in brengen. In 2001 al werd via de 'Open Oproep' van de Vlaamse Bouwmeester een opdracht gegeven voor de ontwikkeling van een 'masterplan', dat de verdere toekomst van het luchthavencomplex moest gaan bepalen. De algemene malaise in de luchtvaartsector zorgde voor een gevoelige daling van de vluchtactiviteiten, maar er werd toch gestart met de langverwachte renovatie van het luchthavengebouw. Ook het optimale gebruik van de huidige startbaan kwam opnieuw ter sprake. In mei van vorig jaar tekenden Vlaams minister Dirk Van regionale partners (GOM Antwerpen, Antwerps Havenbedrijf en de Hoge Raad voor Diamant) een principeovereenkomst om Deurne de komende jaren uit te bouwen tot een internationale zakenluchthaven. Hierbij brengen de overheid en de publieke sector elk de helft in. Naast de financiering voor de ondertunneling van de Krijgsbaan, kwamen de partners ook overeen dat de Vlaamse overheid minimaal 9 ha extra industrieterrein inbrengt voor de ontwikkeling van nieuwe bedrijvigheid rond de luchthaven. De sportinfrastructuur behoudt zijn 12 ha, en er wordt gewerkt aan een definitieve concessieregeling voor de aanwezige clubs.

In totaal stelden zich drie commerciële consortia kandidaat voor het PPS-project. Op 9 november 2004 opteerden het Vlaams Gewest en de regionale partners ervoor om finaal te gaan onderhandelen met het consortium 'AIM, Flying Service, VLM, Bosal en Exmar.' Dit alles moet dit voorjaar leiden tot de effectieve PPS-vennootschap, die naast de ontwikkeling van de regionale zakenluchthaven dus ook instaat voor de bouw van de tunnel. Als alles goed gaat, rijden in december 2008 de auto's ondergronds, en kunnen de vliegtuigen de landingspiste ten volle benutten. Kortom: dan is de doorstart een feit, en de toekomst voor de komende decennia verzekerd.

Tom Van Caelenberge

Luc Luwel (Directeur-generaal Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland)

"Ruim 75% van Antwerpenaars voorstander van uitbreiding"

Voka - Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland volgt het hele dossier rond de zakenluchthaven in Deurne van erg nabij op. We vroegen aan directeur-generaal Luc Luwel wat het belang is van een Internationale luchthaven in een stad als Antwerpen.

"Professor Naert zei ooit dat middelgrote Europese steden bij gebrek aan een luchthaven eigenlijk geen steden zijn met een internationale kijk en ambitie. Voor een groot stuk heeft hij gelijk. Het beschikken over een internationale luchthaven is belangrijk voor het aantrekken van bijkomende investeringen en hoofdkantoren. Kijk naar het voorbeeld van het Benelux hoofdkantoor van Philip Morris. Deurne vormde een belangrijk element in de beslissing om naar Antwerpen te verhuizen. De zakenluchthaven die een vlotte dagverbinding heeft met 5 à 6 bestemmingen is wat de zakenman vraagt.

De top van De Beers in Londen wees mij een aantal jaren geleden onomwonden op de absolute noodzaak van de luchthaven voor het vervoer van diamanten. Ook daarom moeten wij deze luchthaven koesteren. De diamantsector is enorm belangrijk voor onze regio (direct en indirect vele duizenden jobs). In het hst-land bij uitstek, Frankrijk, bestaat er rond stopplaatsen van de tgv een dynamische synergie met de regionale luchthavens. Wij moeten dit ook in Antwerpen realiseren." Voka - Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland heeft zich altijd intens ingezet voor de zakenluchthaven in Deurne. "Wij tellen 3.000 leden in de Antwerps-Wase regio. Bij bevragingen kwam de noodzaak voor de verdere ontwikkeling steeds bij onze leden naar voren. Ook de Antwerpenaar koestert zijn luchthaven, meer dan 75% van de ondervraagden is voor de uitbreiding van de luchthaven. Wij verwijzen hiervoor naar de vele opiniepeilingen die Gazet van Antwerpen hierrond gevoerd heeft de jongste tien jaren."

Philippe Heyvaert

Eddy Cleirbaut (Luchthavencommandant Deurne)

"Voor de luchthaven is het nu erop of eronder"

Sinds 1 februari beschikt Deurne over een nieuwe luchthavencommandant. Na jarenlange dienst droeg Paul Paridaens, die met pensioen ging, de algemene leiding over aan adjunct Eddy Cleirbaut. Een kennismaking met de nieuwe 'veiligheidschef' van de Antwerpse luchthaven.

Sinds kort zit u op de belangrijkste stoel in de luchthaven. Al een beetje gewend aan uw nieuwe functie?

EDDY CLEIRBAUT: "Een heel grote aanpassing is het niet echt. Ik was de voorbije negen jaar al assistent van Paul Paridaens, dus ik weet ongeveer waaraan ik me mag verwachten. De verstandhouding met Paul is al die jaren enorm goed geweest. We waren een hecht team, trokken telkens aan hetzelfde zeel. Paul heeft me ook optimaal 'opgeleid' voor de functie van luchthavencommandant. Niet dat ik deze job bewust geambieerd heb, maar het is wat ze noemen 'de laatste deur' hé. De luchtvaart is een klein wereldje, je schuift stelselmatig mee op. En vroeg of laat beland je dan in dit bureau (lacht). Voor zolang het duurt, want zelf ben ik al 57 jaar. Binnen drie jaar moet ook ik op pensioen."

Wat houdt de taak van een luchthavencommandant juist in?

EDDY CLEIRBAUT: "Samengevat ben ik verantwoordelijk voor de algemene coördinatie van de luchthaven. Ik draag zorg voor de concessies en het personeelsbestand van de 'Dienst Afzonderlijk Beheer' van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. In totaal zijn dat toch zo'n 68 mensen, gaande van directieleden, administratie, boekhouding en navigatie, tot luchthaveninspectie en -beveiliging, brandweer, elektriciens en schoonmaakpersoneel. Maar mijn eerste opdracht is natuurlijk het verzekeren van de veiligheid op de grond en in het luchtruim. In al die jaren is er - hout vasthouden - nog nooit iets ernstigs misgelopen met de vluchtleiding in Deurne, mede dankzij de professionele bekwaamheid van Belgocontrol en onze veiligheidsmensen."

Over veiligheid gesproken, is de kleine luchthaven van Deurne, in vergelijking met Zaventem, geen gemakkelijker doelwit voor terroristen? VLM, bijvoorbeeld, vliegt vijfmaal per dag naar het economische hart van Londen.

EDDY CLEIRBAUT: "Integendeel, onze kleinschaligheid is juist onze grootste troef. Niemand kan zich verstoppen in onze luchthaven. Elke passagier wordt tweemaal gescreend: een keer bij de check-in, en nadien bij de controle. Ik mag zelfs zeggen dat onze politiediensten een bijzonder goede reputatie en expertise genieten, vooral dan op het vlak van identiteitscontroles. Als bijvoorbeeld collega's in de Antwerpse dokken twijfels hebben over vervalste paspoorten, dan komen ze daarvoor speciaal tot bij ons. Daarnaast is de luchthaven sowieso dagdagelijks gebonden aan de nieuwste EU-regels inzake veiligheid. Zo beschikken we onder meer over een 'Explosives Detection System'.We leven dus helemaal niet op een eiland. Geloof me, we weten perfect waar we mee bezig zijn. In dit vak kunnen we ons geen nonchalance veroorloven."

U wordt luchthavencommandant op een wel erg belangrijk ogenblik. Dit voorjaar nog zou de politieke beslissing over Deurne vallen. De toekomst valt en staat met het PPS-project.

EDDY CLEIRBAUT: "De situatie is duidelijk: het is nu erop of eronder. Door de knagende onzekerheid is de luchthaven in een erg diep dal beland. Er is zeker nog een toekomst weggelegd voor Deurne, maar dan mag er niet langer getwijfeld worden. Ik heb wel de indruk dat deze Vlaamse regering, en Dirk Van Mechelen in het bijzonder, het dossier weer op het juiste spoor wil brengen. Eind december kende Vlaams minister Kris Peeters alvast een nieuwe milieuvergunning toe voor een periode van 20 jaar. Iedereen wacht nu vol ongeduld op de tunnel. De ondertunneling van de Krijgsbaan is absoluut noodzakelijk voor het voortbestaan van deze zakenluchthaven. Alleen dan kunnen we onze landingsbaan van 1.510 meter optimaal benutten. We hebben trouwens geen keuze, Europa verplicht ons gewoon om aan weerszijden een veiligheidszone van 150 meter te voorzien. Tot eind 2007 genieten we nog van een afwijking. Als de tunnel er tegen dan niet is, zal de kogel snel door de kerk zijn. Het zou de definitieve doodsteek betekenen voor de zakenvluchten in Antwerpen. Wat rest, zijn dan enkel nog de plezier- en trainingsvluchten. Deurne zou verder verwateren tot een klein vliegveldje zoals Hoevenen of Malle. In die omstandigheden voor miljoenen euro's belastingsgeld besteden aan de renovatie van de luchthaven, uitsluitend voor de opleiding van amateur-piloten, dat zou ronduit onverantwoord zijn. Zoiets kunnen we ons niet permitteren."

Hoe staat het feitelijk met de modernisering van het 75-jarige luchthavengebouw?

EDDY CLEIRBAUT: "Wel, de werken zijn begin maart van start gegaan. Het gebouw wordt uitgebreid, de gates worden volledig vernieuwd en binnenin komen nieuwe kantoren voor onze diensten en luchtvaartmaatschappijen. De bistro-brasserie wordt 2,5 keer groter en in de ondergrond komt ruimte voor archieven. De voorziene uitvoeringstermijn bedraagt 11 maanden, in principe zou de renovatie dus tegen mei 2006 moeten afgerond zijn. Zolang nemen we onze intrek in een aanpalend complex van Air Venture, dat dienst doet als voorlopige vertrek- en aankomsthal. De werken zullen in totaal zo'n 2,4 miljoen euro kosten. We zijn hoe dan ook enorm tevreden met de langverwachte renovatie van wat ooit het mooiste 'luchtstation' van Europa is geweest. Het was ook de hoogste tijd. Het gebouw is tot op de draad versleten. De Regie der Luchtwegen, de vorige eigenaar, heeft zich nooit bekommerd om Deurne. In het beste geval was er sprake van 'stervensbegeleiding'. Sinds de Vlaamse overheid in 1992 de boel overnam, is er al meer dan 1 miljard oude Belgische frank geïnvesteerd. Gelet op de beperkte werkingsmiddelen die we krijgen, kunnen we niet anders dan onze eigen investeringen zo laag mogelijk houden. Om een idee te geven, in 2003 was dat slechts 16.000 euro."

Als de tunnel er komt, kan dat de rendabiliteit van de luchthaven natuurlijk wél een flinke duw in de rug geven.

EDDY CLEIRBAUT: "Dat is goed mogelijk, maar verwacht zeker niet dat het aantal passagiers ineens zal stijgen naar 600.000. Dat is onrealistisch. Er is tijd nodig om de luchthaven opnieuw uit te bouwen. Het is trouwens de eerste keer dat er in Vlaanderen een dergelijke PPS-constructie wordt opgezet. Het wordt een stijloefening, dansen op een slappe koord. Zeker is dat er op termijn voldoende potentieel is. Antwerpen is dé economische groeipool van het land, met zijn haven, de petrochemie, e.d. We hoeven niet eens méér dan 60.000 bewegingen te registreren om rendabel te zijn. Met goedgevulde, iets zwaardere toestellen kunnen we ook al uit de kosten geraken."

Sommigen stellen zich hardop de vraag of de luchthaven überhaupt nog nodig is. Zaventem is vlakbij, en binnenkort passeert de hst langs Antwerpen.

EDDY CLEIRBAUT: "Dat je op een halfuur in Zaventem staat, is natuurlijk een fabeltje. Dat zal elke automobilist beamen. En dan heb ik het nog niet over de inchecktijden. Het succes van Deurne is uitgerekend ons '20 minuten-concept'. Je parkeert, je checkt in en je bent weg. Probeer dat maar eens Brussel. En wat het treinvervoer betreft, is de hogesnelheidslijn alleen maar een meerwaarde voor ons. Ik beschouw de hst zeker niet als een concurrent. Beide vervoersmodi zijn complementair, als we van de nood een deugd maken. Handelsreizigers willen zo snel mogelijk van punt A naar punt B geraken, over alle landsgrenzen heen. Juist daarom geloof ik zo sterk in de uitbouw van een regionale zakenluchthaven in Antwerpen."

Tom Van Caelenberge

Johan Vanneste (Managing Director VLM Airlines)

"Vanuit Antwerpen ben je op 50 minuten in Londen. Dat is de essentie."

Dat er vandaag een zekere bedrijvigheid heerst in de luchthaven van Antwerpen, is in grote mate te danken aan de aanwezigheid van VLM Airlines. De Antwerpse 'home carrier', opgericht in 1992, verzorgt vijfmaal per dag een rechtstreekse verbinding naar London City.

Sinds de luchtvaartmaatschappij 9 jaar terug in handen kwam van de Nederlandse zakenman Jaap Rosen Jacobson, is ze verder uitgegroeid tot een professioneel, stabiel én rendabel bedrijf. VLM Airlines kan al voor het zevende jaar op rij positieve cijfers voorleggen. In 2004 groeide het aantal passagiers aan met liefst 31%. De heersende crisis in de luchtvaartindustrie, aangewakkerd door de terreuraanslagen van 9/11, lijken weinig vat te hebben op de 'Vlaamse Luchttransport Maatschappij'.

Buitenbeentje

"Die naam wordt feitelijk niet meer gebruikt. Iedereen kent ons tegenwoordig als VLM Airlines", verduidelijkt Managing Director Johan Vanneste. Volgens hem ligt het tegendraadse profiel van VLM Airlines aan de basis van het huidige commerciële succes. "VLM Airlines is een zeldzaam buitenbeetje in de luchtvaartsector. En dat is een bewuste strategie. Wij doen niet mee aan de prijzenslag van low cost maatschappijen als Virgin Express of Ryanair. Wij kiezen voor een no-nonsense benadering. VLM wil een niche-airline zijn. Value for money: kwaliteit staat bij ons erg hoog in het vaandel: punctualiteit, kleinschaligheid, snelheid en klantvriendelijkheid. Ons doelpubliek bestaat voor 80 procent uit zakenmensen. Daarom opteren we voor comfortabele en uiterst betrouwbare vliegtuigen (Fokker 50), kleinschalige luchthavens, een transparante prijspolitiek en bijzonder korte inchecktijden. Je parkeert voor de deur, je checkt in en na 7 à 8 minuten sta je aan het vliegtuig. Vanuit Antwerpen ben je op 50 minuten in Londen. Dat is de essentie."

Onklopbaar

Onlangs werd VLM Airlines nog bekroond als de meest stipte luchtvaartmaatschappij die op Groot- Brittannië vliegt. Vanneste gaat er prat op dat VLM Airlines vanuit Antwerpen en vanuit Brussel onklopbaar is, sneller dan de Eurostar. "Men heeft dit ook effectief aangetoond. Er zijn vergelijkende tests uitgevoerd met de Eurostar. Eender welke locatie in Londen: VLM Airlines kwam er telkens als snelste uit, zowel vanuit Brussel als vanuit Antwerpen."

Hoewel Vlaams van oorsprong, manifesteert VLM Airlines zich vandaag vooral op de Britse markt, met vliegroutes naar Manchester, Liverpool, Southampton en Jersey. Antwerpen is ook niet het centrum van de operaties. "Het klopt dat het zwaartepunt naar Londen is verschoven, maar ons hoofdkwartier ligt nog altijd in Antwerpen. Dat is historisch zo gegroeid. Nagenoeg de helft van onze 364 personeelsleden werkt in Antwerpen, en ook het onderhoud van onze 14 toestellen gebeurt hier."

Potentieel

"De reden waarom we vasthouden aan Antwerpen, is dat we rotsvast geloven in het potentieel van deze luchthaven. De luchthaven moet werk maken van aantrekkelijke winkels, horecafaciliteiten, een stopplaats voor de trein. Ze zou echt een plezierige ontmoetingsplaats kunnen zijn. Maar dan moet het wel gedaan zijn met de onzekerheid. Neem nu de hoge bomen in het fort van Borsbeek: dat verhaal sleept al 20 jaar aan. VLM Airlines heeft de kastanjes uit het vuur moeten halen en op eigen kosten een rechtszaak aangespannen. Dat zijn zaken die in principe niet kunnen.

Dit is een cruciaal moment.We zitten in de finale onderhandelingen voor de PPS-constructie. Het moet nu gaan gebeuren. Ik ben alvast optimistisch gestemd. Dit is te belangrijk voor Antwerpen. Met drie of vier bestemmingen erbij heeft Antwerpen de extra kosten al terugverdiend. Niemand kan zich voorstellen dat de luchthaven niet rendabel zou kunnen gemaakt worden."

Tom Van Caelenberge